Mahfi Eğilmez Altın ve Gümüşteki Düşüşün 2 Nedenini Açıkladı

İktisatçı Mahfi Eğilmez, “Değişen Koşullar Değişen Yaklaşımlar” başlıklı değerlendirmesinde ABD-İran çatışmasıyla birlikte piyasalarda görülen yeni davranış kalıplarını ele aldı. Eğilmez, son krizde altın ve gümüş fiyatlarının yükselmek yerine düşmesinin piyasalardaki klasik güvenli liman refleksinin zayıfladığını gösterdiğini belirtti.

Eğilmez’e göre küreselleşme, sermaye hareketlerinin serbestleşmesi ve yatırımcıların çok daha hızlı pozisyon değiştirebilmesi, kriz dönemlerinde piyasa tepkilerinin geçmişe göre farklılaşmasına yol açtı. Bu tablo, hem değerli metallerdeki fiyat hareketlerini hem de krizlerin ekonomik etkilerinin süresini yeniden tartışmaya açtı.

Altın ve gümüş fiyatları son krizde neden düştü?

ABD-İran çatışmasının başlamasıyla birlikte altın ve gümüşte artış beklenirken düşüş yaşanması, Eğilmez’e göre iki temel nedene dayanıyor. İlk neden, savaşın ekonomik etkisinin önce enerji ve enflasyon kanalı üzerinden fiyatlanması oldu.

• Enerji fiyatlarının yükseleceği beklentisi öne çıktı.
• Bu beklenti enflasyonun artacağı düşüncesini güçlendirdi.
• Faizlerin düşeceği yönündeki beklentiler tersine döndü.
• Tahvil faizlerinin yükseleceğini düşünen yatırımcılar altın ve gümüş satarak tahvillere yöneldi.

Eğilmez, satış baskısında son iki yılda altın ve diğer değerli metallerde görülen hızlı yükselişin de etkili olduğunu vurguladı. Yatırımcıların, bu yükselişin bir aşamada düzeltmeye uğrayacağını öngörmesi, satışları hızlandırdı ve fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturdu.

Dolar talebi altın fiyatlarını nasıl etkiledi?

Değerli metallerdeki düşüşün ikinci nedeni, savaşla birlikte artan dolar talebi oldu. Eğilmez, birçok ülkede finansal yatırımı bulunan yatırımcıların varlıklarını dolara çevirip kendi ülkelerine dönmek istemesinin piyasada güçlü bir dolar talebi yarattığını ifade etti.

• Yatırımcılar varlıklarını dolara çevirmeye yöneldi.
• Bu süreçte ciddi dolar talebi oluştu.
• Merkez bankaları talebi karşılamak için altın satmak zorunda kaldı.
• Piyasadaki altın arzı arttı.
• Artan arz, altın fiyatlarını aşağı çekti.

Eğilmez, bu gelişmenin her kriz için aynı şekilde tekrarlanmayacağını da özellikle vurguladı. Her kriz, piyasalar ve enflasyon üzerinde ABD-İran çatışması kadar etkili sonuç üretmeyebilir; bu nedenle gelecekte yaşanacak her sarsıntıda mutlaka altından kaçış yaşanacağını söylemek mümkün değil.

Mahfi Eğilmez irrasyonel davranışlar için ne söyledi?

Eğilmez, irrasyonel davranışların geçmişte daha çok gelişmekte olan ülkelerdeki siyasi iktidarlarla ilişkilendirildiğini, ancak bugün bu yaklaşımın dünya geneline yayıldığını belirtti. Küresel ölçekte karar alma süreçlerinde rasyonel zeminden uzaklaşmanın maliyetleri büyüttüğüne dikkat çekti.

Değerlendirmede medyada yer alan bazı rakamlar da gündeme taşındı. Buna göre ABD’nin İran’a geri adım attırmak amacıyla giriştiği savaşta yaklaşık 75 milyar dolar harcadığı, ayrıca İran’ın kayıplarının giderilmesi ve ülkenin yeniden ayağa kaldırılması için 300 milyar dolarlık bir fon oluşturulmasının konuşulduğu aktarıldı.

• Savaş maliyeti olarak 75 milyar dolar ifadesi öne çıktı.
• Yeniden yapılanma için 300 milyar dolarlık fon iddiası dile getirildi.
• Toplamda yaklaşık 375 milyar dolarlık bir yük oluştuğu belirtildi.
• Bu tutara İran, İsrail ve Körfez ülkelerinin katlandığı maliyetler dahil edilmedi.

Eğilmez, Hürmüz Boğazı açıkken ve enerji akışı sürerken sistemin işlediğini, buna rağmen ortaya çıkan savaşın çok yüksek bir ekonomik bedel yarattığını savundu. Bu tür irrasyonel tercihlerin sonuçsuz kalmasının, rasyonel davranışların değerini gölgelediğini ifade etti.

Piyasaların krizlere tepkisi neden değişti?

Eğilmez’e göre geçmişte Rusya-Ukrayna ya da ABD-İran savaşı gibi büyük çatışmalar piyasaları sert biçimde düşürür ve toparlanma süreci uzun sürerdi. Bugün ise sermaye hareketlerinin serbestleşmesi ve finansal kaynakların çok kısa sürede bir ülkeden diğerine aktarılabilmesi nedeniyle piyasalar daha esnek bir yapıda hareket ediyor.

Bu yeni düzende piyasalar ilk anda yine sert tepki verebiliyor; ancak bu reaksiyon daha kısa sürüyor. Piyasa aktörleri, yeni koşulları hızla analiz ederek kayıpların yanı sıra oluşan yeni fırsatlara yöneliyor ve denge arayışı daha kısa sürede başlıyor.

Eğilmez, sonuç olarak küreselleşmenin yalnızca ekonomik yapıyı değil, krizlere verilen tepkileri de değiştirdiğini belirtti. Dünün kesin doğrularının bugünün piyasalarında aynı biçimde çalışmaması, altın ve gümüşte son krizde görülen ters yönlü hareketin de temel açıklamalarından biri olarak öne çıktı.