ABD-İran hattında Doha belirsizliği: Trump dedi, İran yalanladı

ABD ile İran arasında bu ay imzalanan mutabakat zaptının ardından bölgede tansiyon yeniden yükselirken, tarafların Katar’ın başkenti Doha‘da bir araya gelip gelmeyeceği belirsizliğini koruyor. ABD Başkanı Donald Trump, görüşmenin yapılacağını duyururken, İran Dışişleri bu hafta herhangi bir teknik müzakere planlanmadığını açıkladı.

Hürmüz Boğazı’nda yaşanan karşılıklı saldırıların ardından neredeyse tamamen duran diplomatik temaslar, son günlerde yeniden gündeme geldi. Ancak tarafların birbirini mutabakatı ihlal etmekle suçlaması, sürecin kırılganlığını sürdürüyor.

Trump ne dedi, İran nasıl yanıt verdi?

Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda “Tahran bir toplantı talep etti, görüşme Doha’da yapılacak” ifadesini kullandı ve “İran nükleer silaha sahip olmayacak” mesajını yineledi. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt de Fox News’e yaptığı açıklamada, ABD’nin Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile Jared Kushner‘in Doha’daki görüşmelere katılacağını söyledi.

Buna karşın İran tarafı temkinli. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, “Bu hafta çalışma gruplarının teknik toplantıları planlanmadı” dedi. Tahran, bir uzman heyetinin mutabakat zaptının uygulanmasını görüşmek üzere Doha’ya gideceğini, ancak bunun ABD ile bir müzakere anlamına gelmediğini vurguladı.

Mutabakat zaptında neler var?

Cumhuriyet’in aktardığına göre haziran ayında imzalanan ve 14 maddeden oluşan mutabakat zaptı, 60 günlük bir süreç öngörüyor. Anlaşmanın temel maddeleri arasında Hürmüz Boğazı’nın deniz trafiğine açık tutulması, İran’a yönelik yaptırımların kaldırılma mekanizması ve Tahran’ın nükleer programının ele alınması yer alıyor.

İran tarafı, nihai anlaşma için bazı maddelerin yerine getirilmesini şart koşuyor. Tahran, özellikle İsrail’in Lübnan’daki ateşkes ihlallerinin sona ermesini ve dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını öne çıkarıyor.

Sahada son durum

Diplomatik trafiğin yeniden canlanması, son günlerde yaşanan karşılıklı saldırıların ardından geldi. Hürmüz Boğazı’nda bir yük gemisinin vurulmasının ardından hem Washington hem Tahran, geçici ateşkesi karşı tarafın ihlal ettiğini savundu. İran’ın Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD askeri unsurlarını füze ve insansız hava araçlarıyla hedef aldığı bildirildi.

Axios’un üst düzey bir ABD’li yetkiliye dayandırdığı habere göre taraflar, sahadaki tüm askeri faaliyetleri durdurma konusunda yeni bir uzlaşıya vardı. Trump ise anlaşmaya uyulmaması hâlinde askeri seçeneğin masada kalmaya devam edeceğini yineledi.

Türkiye süreci nasıl izliyor?

Türkiye, ABD-İran mutabakatının uygulama sürecini ve uluslararası yansımalarını yakından takip ediyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan‘ın yürüttüğü diplomatik temaslar kapsamında, bölgedeki gerilimin düşürülmesi yönündeki çabalar destekleniyor. Konu, bugün Beştepe’de toplanan Cumhurbaşkanlığı Kabinesi’nin de gündem maddeleri arasında yer alıyor.

Sürecin arka planı

İki ülke heyetleri, mutabakat öncesinde İsviçre’de bir araya gelmiş; görüşmelerde ABD ordusu ile İran Devrim Muhafızları arasında doğrudan iletişim sağlayacak bir “kırmızı hat” kurulması kararlaştırılmıştı. Ancak Hürmüz Boğazı’na ilişkin maddelerin taraflarca farklı yorumlanması, anlaşmanın uygulanmasında en büyük tıkanma noktası olarak öne çıktı.