ABD yönetimi, İran'a yönelik hava saldırılarını 27 Temmuz 2026 itibarıyla durdurdu; CNN'in aktardığına göre Washington yeni saldırı emri vermezken taraflar arasındaki temaslar arabulucular üzerinden yürüyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise aynı gün Tahran'daki haftalık basın toplantısında, ABD ile halihazırda doğrudan bir müzakere yürütülmediğini söyledi.

Şubat sonunda başlayan ve bölgeyi iki kez sıcak çatışma sarmalına sokan ABD-İran krizinde diplomasi trafiği, saldırıların durmasıyla birlikte yeniden hızlandı. Sürecin seyri; Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinden petrol fiyatlarına, Gazze'deki kırılgan ateşkesten Türkiye'nin arabuluculuk rolüne kadar geniş bir alanı doğrudan etkiliyor.

Saldırılar neden durdu, masada ne var?

Sürecin arka planı

İngiliz Avam Kamarası Kütüphanesinin araştırma notuna göre çatışma, 28 Şubat 2026'da ABD ve İsrail'in İran'daki hedeflere yönelik saldırılarıyla başladı; İran ise İsrail'i, ABD üslerini ve bazı bölge ülkelerindeki tesisleri vurarak karşılık verdi ve Hürmüz Boğazı'nı kapattı. Yaklaşık 40 gün süren ilk aşama, Pakistan'ın arabuluculuğunda 8 Nisan 2026'da ilan edilen şartlı ateşkesle durdu. Aynı nota göre nisan ortasında başlayan ilk müzakereler, İran'ın uranyum zenginleştirmesi konusundaki derin görüş ayrılığı nedeniyle tıkanmıştı.

Haziran mutabakatı ve temmuz krizi

Reuters'ın üst düzey bir İranlı yetkiliye dayandırdığı habere göre Washington ile Tahran, Haziran 2026'da düşmanlıkların durdurulmasını, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemi geçişinin yeniden başlamasını ve kalıcı çözüm için 60 günlük müzakere takvimini içeren 14 maddelik bir ara mutabakata varmıştı. Ancak metnin yorumlanması, İran'ın petrol ihracatı muafiyetlerinin kaldırılması ve dondurulmuş İran varlıkları konusundaki anlaşmazlıklar süreci tıkadı; 1 Temmuz 2026'da Doha'da yapılan teknik görüşmelerden sınırlı sonuç çıktı.

Türk basınına yansıyan gelişmelere göre ABD 8 Temmuz 2026'da yeni saldırılar başlattı; İran buna ABD üslerini hedef alarak karşılık verdi. ABD Başkanı Donald Trump, Reuters'a göre 10 Temmuz 2026'da ateşkesin sona erdiğini ilan etti; ajans, 20 Temmuz 2026'da arabulucuların Tahran'a, ara mutabakatı canlandırmayı amaçlayan 10 günlük ateşkes önerisi sunduğunu duyurdu.

Haber 7'nin aktardığı Pakistan hükümet kaynakları, 26 Temmuz 2026'da Trump'ın orduya İran'a yönelik yeni saldırı düzenlememe talimatı verdiğini, Pakistan ve Katar arabuluculuğundaki temasların yoğunlaştığını bildirdi. Trump ise anlaşma sağlanamaması hâlinde saldırıların yeniden başlayabileceği uyarısını yineliyor.

Tahran'ın tutumu: "ABD ile müzakere yok"

Bekayi, 27 Temmuz 2026'daki açıklamasında ABD ile müzakere yürütüldüğü yönündeki haberleri doğrulamadı; "Hiçbir zaman ABD'nin savaş ve barış zamanını belirlemesine izin vermedik ve vermeyeceğiz" ifadesini kullandı. Sözcü, Hürmüz Boğazı'ndan gemi geçişine ilişkin Umman heyetiyle yürütülen görüşmelerin olumlu ilerlediğini, ancak boğazın hâlen gemi trafiğine kapalı olduğunu belirtti.

Bu tablo, tarafların doğrudan masaya oturmadığı ancak arabulucular üzerinden mesaj alışverişini sürdürdüğü bir ara dönemi işaret ediyor. Arabulucuların 10 günlük ateşkes önerisine Tahran'ın resmî yanıtı ise henüz açıklanmadı.

Türkiye'nin rolü ve Ankara'nın mesajları

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 2 Temmuz 2026'da CNN Türk'e verdiği mülakatta, haziran ayındaki ara mutabakat sürecinde Türkiye'nin Katar ve Pakistan'la birlikte arabuluculuk yürüttüğünü anlattı. Fidan, taraflar arasındaki güven bunalımının o kadar yüksek olduğunu, doğrudan temasın tek başına krizi aşmaya yetmeyeceğini vurguladı; Trump'ın bu katkı nedeniyle Türkiye'ye teşekkür ettiğini de hatırlattı.

Fidan, 19 Temmuz 2026'da Katar televizyonuna verdiği röportajda ise Ankara ile Doha'nın, Washington ve Tahran'ı anlaşma zeminine geri döndürme çabalarını koordine ettiğini söyledi. Bakan, iki tarafın diplomatik diyaloğa bir an önce dönmesi gerektiği mesajını verdi.

Gazze'de ateşkesin dokuzuncu ayı: İhlal iddiaları ve yardım verileri

Bölgedeki ikinci kritik dosya olan Gazze'de, 10 Ekim 2025'te yürürlüğe giren ateşkes şeklen sürüyor; ancak ihlal iddiaları ve insani yardımın yetersizliği tartışması büyüyor. Anadolu Ajansının aktardığına göre Gazze'deki Filistin Hükümeti Medya Ofisi, 14 Temmuz 2026'da yayımladığı raporda ateşkesin ilk 9 ayına ilişkin şu verileri paylaştı:

  • İsrail'in 3.689'dan fazla ihlal gerçekleştirdiği öne sürüldü.
  • Bu dönemde en az 1.110 Filistinlinin hayatını kaybettiği, yaklaşık 3.600 kişinin yaralandığı bildirildi.
  • 142 Filistinlinin alıkonulduğu kaydedildi.
  • İhtiyaç duyulan 165.000 yardım tırına karşılık Gazze'ye 58.664 tırın girebildiği, bunun taahhüt edilen yardımın yüzde 35'ine denk geldiği belirtildi.
  • Refah Sınır Kapısı'ndan çıkması gereken 24.000 kişiden 8.878'ine izin verildiği ifade edildi.

İsrail tarafı ise operasyonlarını güvenlik gerekçesine dayandırıyor; ihlal iddialarına ilişkin sayılar bağımsız olarak doğrulanabilmiş değil. Anadolu Ajansının haberine göre Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 8 ülke, İsrail'in Gazze'deki ateşkes ihlallerini ortak bir açıklamayla kınadı. Fidan da temmuz başındaki değerlendirmesinde Gazze'de ateşkesin sağlandığını ancak kalıcı çözüm için temel müzakerelerin devam ettiğini söylemişti.

Petrol fiyatları ve bölgesel ticarete etkisi

Çatışmanın başladığı 28 Şubat 2026'yı izleyen ilk üç haftada Brent petrolün varil fiyatı 119,5 dolara kadar yükselmişti; 8 Temmuz sonrasındaki yeni çatışma dalgasında fiyat 102 doları gördü. Türk ekonomi basınına yansıyan piyasa verilerine göre saldırıların durması beklentisi, yüksek stoklar ve denizde bekleyen yaklaşık 1,35 milyar varillik petrolün etkisiyle Brent, 25 Temmuz 2026 itibarıyla yaklaşık yüzde 4'lük düşüşle 97 doların altına geriledi.

Küresel petrol ve doğal gaz ticaretinin kritik geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı, haziran mutabakatıyla kısa süreliğine açılmış, temmuzdaki çatışmalarla yeniden kapanmıştı. Enerji ithalatçısı Türkiye açısından fiyatların seyri; akaryakıt maliyetleri, enflasyon ve cari denge üzerinden doğrudan sonuç doğuruyor. Boğazın açılması hâlinde bölgesel ticaret ve navlun maliyetlerinde de rahatlama bekleniyor.