Devlet Tiyatroları bünyesinde oyun, prova, turne ve büyük prodüksiyonlarda görev alan günlük ücretli sanatçıların istihdam talebi yeniden gündeme geldi. Sayıları 600'ü aşan sanat emekçileri, mevcut çalışma biçiminin düzenli gelir ve gelecek güvencesi sağlamadığını belirterek 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4/B maddesi kapsamında tam zamanlı sözleşmeli statüye geçirilmek istiyor.

Kamuoyunda 12. Yargı Paketi olarak bilinen düzenleme 16 Temmuz 2026'da TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi. Ancak sanatçıların beklediği statü değişikliği düzenlemeye dahil edilmedi. Bu gelişmenin ardından Devlet Tiyatroları'nda günlük ücretle çalışan sanatçıların talepleri hem kültür-sanat hem de kamu istihdamı başlığı altında yeniden tartışılmaya başlandı.

Günlük ücret 1.480 TL ancak her gün ödeme yapılmıyor

Cumhuriyet'in gündeme taşıdığı bilgilere göre günlük ücretli sanatçılara prova, temsil veya kurum tarafından görevlendirildikleri günler için 1.480 TL ödeme yapılıyor. Sanatçılar, bu rakamın sabit bir aylık gelir anlamına gelmediğine dikkat çekiyor.

Bir oyunun ilgili ayda az sahnelenmesi, repertuvardan geçici olarak çıkarılması veya turne takviminin değişmesi, çalışılan gün sayısını doğrudan etkiliyor. Sanatçıların aktardığına göre bazı aylarda gelir 30 bin TL seviyesine yaklaşabilirken, temsil sayısının azaldığı dönemlerde 5 bin TL'ye kadar düşebiliyor.

Bu sistemde ortaya çıkan temel sorunlar şöyle sıralanıyor:

  • Ödeme yalnızca fiilen görev yapılan günler üzerinden hesaplanıyor.
  • Aylık gelir, oyun ve prova programına bağlı olarak sürekli değişiyor.
  • Sözleşmelerin yenilenmesi çalışan açısından kalıcı güvence oluşturmuyor.
  • Sezon dışı dönemlerde gelir önemli ölçüde azalabiliyor.
  • Sanatçılar uzun vadeli barınma ve geçim planı yapmakta zorlanıyor.

Sanatçılar neden 4/B statüsü talep ediyor?

Sanatçıların talebi, doğrudan kadrolu memurluk yerine 657 sayılı Kanun'un 4/B maddesi kapsamında tam zamanlı sözleşmeli çalışma düzenine geçilmesi üzerinde yoğunlaşıyor. Bu statünün düzenli aylık ücret, belirli sözleşme koşulları ve daha öngörülebilir sosyal haklar sağlaması bekleniyor.

Mevcut çalışma biçiminin 657 sayılı Kanun'un Ek-8 düzenlemesi çerçevesindeki bir yıldan az süreli istihdama dayandığını belirten sanatçılar, fiilen devamlı kamu hizmeti sunduklarını ifade ediyor. Oyunların hazırlanması yalnızca temsil gününden ibaret olmadığı için rol çalışması, prova, kostüm süreci, turne hazırlığı ve sahne düzenine uyum gibi uzun bir çalışma dönemi bulunuyor.

Sanatçılar, sahnede aynı yapım içinde benzer sorumlulukları üstlenen çalışanlar arasında farklı istihdam modellerinin uygulanmasının gelir ve güvence bakımından önemli farklar yarattığını savunuyor. Bu nedenle talep, "eşit işe eşit güvence" yaklaşımı üzerinden dile getiriliyor.

12. Yargı Paketi beklentiyi karşılamadı

Adalet Bakanlığı, 12. Yargı Paketi'nin yargı hizmetlerinin etkinliği, ceza ve hukuk yargılamalarındaki bazı usuller ile çeşitli kanun değişikliklerini kapsadığını açıkladı. Devlet Tiyatroları sanatçılarının istihdamına ilişkin bir hüküm ise kabul edilen metinde yer almadı.

Sanatçılar, daha önce milletvekilleri tarafından verilen soru önergeleri ve idari yargıda alınan kararların ardından çözüm beklentisinin yükseldiğini belirtiyor. 2019 ve 2022 yıllarında bazı çalışanların yıllık sözleşmeli sanatkâr statüsüne geçirilmiş olması da yeni talebin dayanakları arasında gösteriliyor.

Bu aşamadan sonra çözüm için iki yol öne çıkıyor. Bunlardan ilki, TBMM'de yeni bir kanuni düzenleme yapılması. İkinci seçenek ise Kültür ve Turizm Bakanlığı ile ilgili kamu kurumlarının yetkileri çerçevesinde idari bir model geliştirilmesi.

Devlet Tiyatroları'nın çalışma yükü büyüyor

TÜİK'in 2025 yılı Sinema ve Gösteri Sanatları İstatistikleri, Devlet Tiyatroları'nın 2024-2025 sezonunda 5 bin 55 yetişkin oyunu ve 1.612 çocuk oyunu gösterisi gerçekleştirdiğini ortaya koydu. Bu veriler, kurumun yalnızca büyük şehirlerde değil, turneler ve bölge müdürlükleri üzerinden geniş bir izleyici kitlesine ulaştığını gösteriyor.

Devlet Tiyatroları'nın faaliyetleri; oyuncuların yanı sıra yönetmen, dramaturg, koreograf, ışık ve dekor ekipleri ile sahne uygulayıcılarının koordinasyonunu gerektiriyor. Günlük ücretli sanatçılar da özellikle çocuk oyunları, kalabalık kadrolu yapımlar, genç karakterler ve turne programlarında önemli görevler üstleniyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığı mevzuatında sanatçıların sözleşmeli çalıştırılmasına ilişkin ayrı düzenlemeler bulunuyor. Ancak farklı statülerin aynı kurum içinde uygulanması, ücret hesaplama yöntemi ve sosyal haklar konusunda tartışmaların sürmesine neden oluyor.

Sanatçıların 4/B talebinin karşılanıp karşılanmayacağına ilişkin Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından henüz yeni bir takvim açıklanmadı. Bu nedenle çalışanların gözü, Bakanlığın yapacağı değerlendirmeye ve TBMM'ye sunulabilecek yeni düzenlemelere çevrildi.

Konu yalnızca ücret artışı olarak görülmüyor. Talebin merkezinde düzenli çalışma, sosyal güvence, sanat üretiminin sürdürülebilirliği ve Devlet Tiyatroları'nın gelecek yıllardaki insan kaynağının korunması bulunuyor. Yeni bir düzenleme yapılması halinde kapsamın kimleri içereceği, geçiş şartlarının nasıl belirleneceği ve mevcut sözleşmelerin ne şekilde dönüştürüleceği ayrıca açıklığa kavuşturulacak.

İstihdam modelinin değiştirilmesi halinde mali hakların yanında izin, hastalık raporu, emeklilik primi ve sözleşme yenileme usulleri de önem kazanacak. Kurumun farklı bölgelerinde aynı işi yapan sanatçıların tek bir uygulamaya tabi tutulup tutulmayacağı da düzenlemenin kapsamını belirleyecek. Sanatçılar, geçici çözümler yerine sezonlar arasında devamlılık sağlayan ve görev tanımlarını açık biçimde ortaya koyan kalıcı bir sistem istiyor. Bakanlıktan gelecek açıklama, hem mevcut çalışanların durumunu hem de ilerleyen yıllarda Devlet Tiyatroları'na katılacak genç sanatçıların çalışma şartlarını etkileyebilir.