Fransa'nın en büyük elektrik üreticisi EDF, yükselen hava sıcaklıkları ve düşen nehir debileri nedeniyle birden fazla nükleer reaktörün üretimini durdurdu ya da kıstı. Ülkenin kuzeydoğusundaki Chooz ve Cattenom santrallerinde reaktörler devre dışı kalırken, güneydoğuda Rhône Nehri üzerindeki üç santralde de üretim düşürüldü.

Karar, nükleer enerjinin elektriğin yaklaşık yüzde 70'ini karşıladığı bir ülkede, klima ve soğutma talebinin zirveye çıktığı yaz ortasında geldi. Gelişme, iklim değişikliğinin Avrupa'nın en büyük nükleer filosunu nasıl doğrudan sınadığını ortaya koyan en somut örneklerden biri oldu.

Hangi reaktörler devre dışı kaldı?

EDF'nin açıklamalarına göre en ağır etkilenen tesis, Ardennes bölgesinde Meuse Nehri kıyısındaki Chooz santrali oldu. Santralin her biri 1.450 megavat gücündeki iki basınçlı su reaktörü de üretim dışında kaldı.

  • Chooz 1 no'lu reaktör: 1 Ağustos 2026 saat 23.05'te durduruldu.
  • Chooz 2 no'lu reaktör: 11 Temmuz 2026'dan bu yana çevrimdışı.
  • Cattenom santrali: Moselle Nehri üzerindeki tesiste, her biri 1.300 megavatlık dört reaktörden biri 31 Temmuz-1 Ağustos 2026 gecesi devreden çıkarıldı.

Yalnızca bu iki santralde toplam 4.000 megavatın üzerinde kurulu güç geçici olarak şebekeden çekildi. Bu, orta büyüklükte bir kentin ihtiyacının çok üzerinde bir kapasiteye denk geliyor.

Rhône Nehri üzerindeki santrallerde üretim kısıldı

Sıcaklıkların etkisi ülkenin güneydoğusuna da uzandı. EDF, Rhône Nehri'nin debisi ve su sıcaklığı sınırları nedeniyle üç santralde üretimi geçici olarak azalttı.

  • Bugey 3: 3 Ağustos 2026'da birkaç saatliğine üretim kısıldı.
  • Tricastin 4: 4 Ağustos 2026 için üretim düşüşü planlandı.
  • Saint-Alban 1 ve 2: 3 Ağustos 2026'da üretim azaltıldı.

Bu ayarlamalar, tam kapatmalardan farklı olarak reaktörlerin belirli saatlerde daha düşük güçte çalıştırılması anlamına geliyor. EDF, hidrolojik koşullar su çekimi, boşaltım ve ısıl sınırlara uymaya elverdiğinde üretimi yeniden yükseltebiliyor.

Reaktörler sıcakta neden durduruluyor?

EDF, alınan kararların bir nükleer güvenlik sorunundan kaynaklanmadığını vurguluyor. Şirkete göre reaktörler yüksek sıcaklık koşullarında çalışabiliyor; ancak uygulanan sınırlar nehirlerdeki su canlılarını ve bitki örtüsünü korumayı amaçlıyor.

Nükleer santraller reaktörleri soğutmak için nehirlerden su çeker ve ısınan suyu tekrar doğaya bırakır. Nehir debisi düştüğünde ve su sıcaklığı yükseldiğinde, geri boşaltılan sıcak su çevresel eşikleri aşabildiği için üretim kısılır ya da tümüyle durdurulur.

Chooz santralindeki boşaltma kuralları, Fransa ile Belçika arasında 8 Eylül 1998 tarihli anlaşmayla belirleniyor. Cattenom'daki önlem ise Moselle Nehri'nin gerileyen debisi nedeniyle önlem amaçlı alındı.

Yaz boyunca tekrarlayan bir tablo

Bu, Fransa'nın bu yaz yaşadığı ilk kesinti değil. Haziran 2026 sonundaki rekor sıcak hava dalgasında da EDF, aralarında Golfech, Bugey ve Chooz'un bulunduğu reaktörlerde üretimi durdurmuş; o dönemde yaklaşık 3,65 gigavat kapasite devre dışı kalmıştı.

Bu miktar, ülkenin yaklaşık 61 gigavatlık nükleer filosunun neredeyse yüzde 6'sına denk geliyordu. Mayıs ayından bu yana yaşanan üçüncü sıcak hava dalgasıyla birlikte aynı örüntü yeniden tekrarlandı.

Rekor sıcaklar ve kuraklık tabloyu ağırlaştırdı

Fransa bu yaz üst üste sıcak hava dalgalarıyla boğuşuyor. Haziran ayında sıcaklık ortalamaları rekor seviyelere ulaştı; Temmuz ise ülke tarihinin kaydedilen en uzun üçüncü sıcak hava dalgasına sahne oldu.

Kuraklık, nehir debilerini besleyen su kaynaklarını da zayıflattı. Avrupa Kuraklık Gözlemevi verilerine göre Temmuz ayının ikinci yarısında Fransa ana karasındaki toprakların yüzde 96,5'i kurumuş durumdaydı.

Düşük yağış, azalan su akışı ve yüksek buharlaşma bir araya geldiğinde nehirler hem daha az su taşıyor hem de daha hızlı ısınıyor. Bu iki etki, soğutma suyuna bağımlı santralleri aynı anda sıkıştırıyor.

Nükleer santraller neden nehirlere bağımlı?

Nehir kıyısına kurulu nükleer santraller, reaktörde açığa çıkan ısıyı uzaklaştırmak için büyük miktarda suya ihtiyaç duyar. Bu su, türbinlerden geçen buharı yeniden yoğuşturmak ve sistemi güvenli sıcaklıkta tutmak için kullanılır; ardından bir bölümü ısınmış olarak nehre geri verilir.

Bu döngü normal koşullarda sorunsuz işler. Ancak nehrin debisi düştüğünde geri verilen sıcak su, nehrin toplam sıcaklığını çevresel eşiklerin üzerine çıkarabilir. Su canlılarını korumak için konulan bu sıcaklık ve debi sınırları aşıldığında, santralin ya üretimi kısması ya da tümüyle durması gerekir.

Soğutma kuleleri bulunan santraller bu soruna karşı daha dayanıklıyken, doğrudan nehir suyuyla soğutma yapan tesisler sıcak hava dalgalarına çok daha duyarlı. Bu nedenle aynı iklim koşulu, filodaki her santrali aynı ölçüde etkilemiyor.

Nükleer üretimdeki bu kesintiler, iklim değişikliğinin enerji arz güvenliğini nasıl etkilediğini somut biçimde gösteriyor. Sıcaklar tam da soğutma ve klima nedeniyle elektrik talebinin yükseldiği dönemde üretimi kısıtladığı için arz-talep dengesi ve fiyatlar üzerinde baskı oluşuyor.

EDF verilerine göre 2000 yılından bu yana sıcaklığa bağlı üretim kayıpları yıllık ortalama yüzde 0,3 düzeyinde kaldı. Ancak sıcak hava dalgalarının sıklaşması ve şiddetlenmesi, bu oranın ilerleyen yıllarda yükselmesi riskini taşıyor.

Şirket, iklime uyum için 15 yıla yayılan ve toplam 8,7 milyar euro tutarında bir dayanıklılık planı hazırladı. Plan; santrallerin daha sıcak ve daha kurak bir gelecekte üretimi sürdürebilmesini, soğutma sistemlerinin güçlendirilmesini ve su yönetiminin iyileştirilmesini hedefliyor.

Reaktörlerin ne zaman tam kapasiteye döneceği önümüzdeki günlerde nehir debileri ile su sıcaklıklarının seyrine bağlı olacak. EDF, koşullar iyileştikçe üretimin kademeli biçimde normale döneceğini belirtiyor.

Bu tablo, enerji planlamasında iklim değişkeninin giderek daha belirleyici hale geldiğini de gösteriyor. Yalnızca nükleer değil, su gücüne dayalı hidroelektrik üretim de kuraklık dönemlerinde benzer sınırlamalarla karşılaşabiliyor.

Uzun vadede çözüm arayışı; santral tasarımlarının daha sıcak iklimlere uygun hale getirilmesi, enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve şebekeler arası bağlantıların güçlendirilmesi gibi başlıklarda yoğunlaşıyor. Böylece tek bir kaynaktaki üretim düşüşünün sistemin tamamını sarsması engellenmeye çalışılıyor.