Küresel tüketici ürünleri sektöründe alışveriş kararları, vitrin ve reyon tasarımlarının yanı sıra yapay zekâ destekli analizler ve algoritmik önerilerle şekilleniyor. EY ve NielsenIQ tarafından yayımlanan araştırmalar, markalar için yapay zekâ sistemleri tarafından önerilen seçenekler arasında yer almanın kritik bir rekabet unsuru haline geldiğini ortaya koyuyor.

EY’nin 850’den fazla üst düzey yöneticinin katılımıyla gerçekleştirdiği araştırmaya göre şirketlerin yüzde 47’si, önümüzdeki 5 yıl içinde algoritmik ürün önerilerini etkileyebilmenin en önemli rekabet avantajı olacağını düşünüyor. Buna karşın şirketlerin yalnızca yaklaşık yüzde 21’i bu alanda yeterli teknolojik yetkinliğe sahip olduğunu belirtiyor.

Yapay zekâ alışveriş kararlarını nasıl değiştiriyor?

NielsenIQ’nun “The Commerce Revolution: Where East Meets West” raporu, tüketicilerin satın alma süreçlerinde yapay zekâ sistemlerine daha fazla rol verdiğini gösteriyor. Doğu Avrupa’daki tüketicilerin yüzde 40’ı, Orta Doğu ve Afrika bölgesindeki tüketicilerin ise yaklaşık üçte ikisi yapay zekâ destekli alışveriş modellerine tamamen açık olduğunu ifade ediyor.

Yeni ürün keşfinde dijital platformları düzenli kullanan tüketicilerin oranı Asya Pasifik’te yüzde 60, Orta Doğu ve Afrika bölgesinde yüzde 67, Doğu Avrupa’da ise yüzde 31 seviyesinde bulunuyor. Tüketicilerin belirli bir ürün arama niyeti olmadan platformlarda gezinirken ürün keşfedip satın aldığı keşif odaklı ticaret modeli yaygınlaşıyor.

Algoritmik tercih markalar için neden önemli?

EY Türkiye Şirket Ortağı ve Tüketici Ürünleri ile Perakende Sektör Lideri Kaan Birdal, marka başarısının yalnızca tüketicinin karşısına çıkmaya değil, dijital platformlar ve yapay zekâ destekli sistemler tarafından önerilmeye de bağlı hale geldiğini belirtti.

NIQ Türkiye Genel Müdürü Doğu Avrupa, Orta Doğu, Afrika ve Hindistan E-Ticaret Bölge Başkan Yardımcısı Didem Şekerel Erdoğan ise tüketicilerin düşündüğü anda keşfettiğini, karar verdiğini ve satın aldığını ifade etti. Erdoğan, dönüşüme erken uyum sağlayıp sistemlerini entegre eden markaların avantaj kazanacağını söyledi.

Şirketlerin dönüşümde karşılaştığı temel sorunlar

EY araştırması, şirketlerin yapay zekâ ve veri odaklı ticarete uyumunda en büyük engelin yalnızca teknolojik altyapı olmadığını gösteriyor. Organizasyonel yapıdaki kopukluklar, yönetişim karmaşıklığı ve karar alma yetkilerindeki belirsizlikler de dönüşümü yavaşlatıyor.

  • Satış, pazarlama ve e-ticaret ekiplerinin tek bir büyüme fonksiyonu altında tam entegre çalıştığını belirten şirketlerin oranı yüzde 10.
  • Fonksiyonlar arası karar alma süreçlerini destekleyen entegre ticari veri altyapısına sahip şirketlerin oranı yüzde 10.
  • KPMG araştırmasına göre tüketici ve perakende sektöründeki CEO’ların yüzde 64’ü yapay zekâyı önemli yatırım öncelikleri arasında gösteriyor.
  • CEO’ların yüzde 73’ü, gelecek 12 ayda toplam bütçelerinin yüzde 10 ila yüzde 20’sini yapay zekâya ayırmayı planlıyor.

Türkiye’nin de yer aldığı bölgelerde e-ticaret büyüyor

NielsenIQ, Türkiye’nin de içinde bulunduğu Doğu Avrupa ile Orta Doğu ve Afrika bölgelerinde sosyal ticaret, hızlı ticaret, fintech çözümleri ve yapay zekâ destekli alışveriş deneyimlerinin hızla yayıldığını belirtiyor. Birleşik Arap Emirlikleri’nde e-ticaret yüzde 10, Suudi Arabistan’da ise yüzde 55 büyüdü.

Hepsiburada’nın mayıs-haziran dönemine ilişkin premium üye verileri de tüketicilerin alışveriş kararlarını fiyat ve kampanyalara göre şekillendirdiğini gösterdi. Sepete eklenen ürünlerin yüzde 77’si ilk aşamada satın alınmadan bekletildi. Sepet, özellikle yüksek bütçeli ürünlerde fiyat takibi, karşılaştırma ve kampanya bekleme aracı olarak kullanıldı.

Tüketici harcamalarında küçük ödüller öne çıkıyor

McKinsey, Deloitte ve Euromonitor International araştırmaları, tüketicilerin yüksek tutarlı harcamalarda daha temkinli davranırken küçük, deneyim odaklı ve erişilebilir premium ürünlere yöneldiğine işaret ediyor. Genç tüketiciler arasında kısa süreli mutluluk sağlayan harcamalar ve sosyal medyada paylaşılabilen deneyimler, geleneksel statü tüketiminin önüne geçiyor.