Yargıtay’dan çıraklık kararı Gelmişti: Emekliliğe sayılacak mı?

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, çıraklık döneminde geçen sürelerin emeklilikte dikkate alınan uzun vadeli sigorta kollarına eklenmesini kabul eden yerel mahkeme kararını bozdu. Yüksek mahkemenin 4 Şubat 2026 tarihli, 2025/11878 esas ve 2026/725 sayılı kararı, milyonlarca çırak ve stajyerin yıllardır beklediği “emeklilik başlangıcı sayılsın” talebi açısından emsal niteliği taşıyor.

Karar, çıraklık sürelerinin doğrudan emekliliğe esas sigortalılık olarak kabul edilemeyeceğini teyit etmekle birlikte, “fiilen üretimde çalıştırılan” çıraklar için kapıyı tamamen kapatmıyor. Yargıtay, bu istisnai durumun her dava için ayrıca ve titizlikle araştırılması gerektiğini hükme bağladı.

Davaya konu olay: 16 yaşında MKE’de başlayan çıraklık

Dava, 1987-1989 yılları arasında 16 yaşındayken Makine Kimya Endüstrisi’nde (MKE) çırak olarak çalışan bir kişinin başvurusuyla başladı. Davacı, 05.10.1987-29.03.1989 tarihleri arasındaki çalışmasının yalnızca meslek öğrenme amacı taşımadığını, gün içinde fiilen üretime katıldığını ileri sürdü ve bu sürelerin uzun vadeli sigorta kollarına tabi zorunlu sigortalılık olarak tespit edilmesi talebiyle iş mahkemesine başvurdu.

Kırıkkale 2. İş Mahkemesi, tanık anlatımlarını ve davacının yaşını dikkate alarak yapılan işin meslek öğrenme nitelik ve ağırlığında olmadığını değerlendirdi ve talebi kabul etti. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi de kararı hukuka uygun buldu. Ancak Sosyal Güvenlik Kurumu vekilinin temyiz başvurusu üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, yerel mahkemenin eksik inceleme yaptığı sonucuna vararak hükmü oy birliğiyle bozdu.

Yargıtay’ın gerekçesi: Eğitim mi, üretim mi ön planda?

Yüksek mahkeme kararında, sosyal güvenlik hakkının anayasal güvence altında bulunduğunu hatırlatarak hizmet tespiti davalarının büyük bir hassasiyetle yürütülmesi gerektiğini vurguladı. Yargıtay’ın gerekçesinde öne çıkan temel ilkeler şöyle sıralandı:

• Çıraklığın özü eğitimdir: Çıraklık sözleşmesinin temel amacı çalışma olgusu değil, kişiye meslek ve sanat öğretilmesidir.
• Hizmet akdi kural olarak yoktur: Çıraklık döneminde yapılan uygulamalı işler, öğrenimin doğal bir parçası olduğu sürece hizmet akdinin varlığını göstermez.
• Mülga 506 sayılı Kanun hükmü açıktır: Çıraklık devresi olarak kabul edilen sürelerde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ilişkin hükümler uygulanmaz.
• İstisna mevcut: Eğitim arka planda kalıp üretim fiilen ön plana çıkıyorsa, yapılan iş çıraklık olarak kabul edilemez; bu durum delilleriyle birlikte ortaya konulmalıdır.

Karar metninde, çırakların gerçekleştirdiği faaliyetlerin dışarıdan bakıldığında sigortalı işçilerin yaptığı işle benzeşebileceği, ancak bu benzerliğin tek başına hizmet akdinin varlığını kanıtlamaya yetmeyeceği vurgulandı.

Çıraklık ve staj döneminde sigortalılık nasıl işliyor?

Türkiye’deki mevcut mevzuata göre çıraklık ve stajyerlik dönemleri, sigorta başlangıcı ve prim gün sayısı olarak emeklilik hesabına dahil edilmiyor. Bunun temel nedeni, bu dönemlerde çırak ve stajyerler adına yalnızca iş kazası, meslek hastalığı ve genel sağlık sigortası primlerinin yatırılması; malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası kollarını kapsayan uzun vadeli sigorta primlerinin ödenmemesi.

Bu durum yıllardır kamuoyunun gündeminde olan ve binlerce çıraklık-stajyerlik mağdurunun “emeklilik başlangıcımız sayılsın” talebiyle dile getirdiği başlıkların başında geliyor. Hak sahipleri, üretim süreçlerinde fiilen çalıştırıldıklarını ve bu sürelerin emeklilik hesabına dahil edilmesi ya da en azından borçlanma hakkı tanınması gerektiğini savunuyor.

“Fiilen işçi gibi çalıştırılanlar” için kapı tamamen kapalı değil

Yargıtay kararının en kritik bölümü, “çıraklık sigortası kesinlikle emeklilikte dikkate alınmaz” şeklinde mutlak bir hüküm içermemesi. Yüksek mahkeme, bir çırağın bilfiil üretimde çalıştırıldığı, eğitimin geri planda kaldığı durumlarda yapılan işin çıraklık olarak kabul edilemeyeceğini öngörüyor. Bu durumda söz konusu süreç, niteliği itibarıyla normal çalışma sayılarak emeklilik hesabına dahil edilebiliyor.

Ancak Yargıtay, böyle bir tespitin yapılabilmesi için iş yerindeki faaliyetlerin kapsamı, çalışma düzeni, gün içindeki süreler ve eğitim ile üretim arasındaki gerçek dengeyi ortaya koyacak tanık, belge ve kayıtların ayrıntılı biçimde incelenmesi gerektiğine hükmetti. Yerel mahkemenin bu araştırmayı yeterince yapmadığı kanaatine vararak dosyanın yeniden değerlendirilmesi için kararı bozdu.

Kararın benzer davalara etkisi ne olacak?

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin bu kararı, halen görülmekte olan çok sayıda hizmet tespiti davası için emsal niteliği taşıyor. Karar; çıraklık döneminin doğrudan sigorta başlangıcı sayılması talebini kabul etmiyor, ancak fiilen üretime katılan çıraklara dava açma kapısını açık tutuyor.

İş hukuku uzmanları, bu nitelikteki davaların başarısının büyük ölçüde delillerin gücüne bağlı olduğunu hatırlatıyor. Tanık anlatımları, iş yeri kayıtları, bordrolar, fotoğraflar ve görev tanımları gibi unsurların çıraklık adı altında fiilen işçi gibi çalıştırma durumunu somut biçimde ortaya koyması gerekiyor. Aksi takdirde mahkemelerin “çıraklığın özü eğitimdir” ilkesi çerçevesinde talebi reddetmesi yüksek olasılık taşıyor.

Sonraki adım: Yasal düzenleme beklentisi sürüyor

Çıraklık ve staj sigortasının emeklilik hesabına dahil edilmesi ya da borçlanma hakkı tanınması yönündeki talepler, son yıllarda meclise sunulan kanun teklifleriyle de gündeme geliyor. Yargıtay’ın güncel kararı, yargısal yolla bu sürelerin emekliliğe sayılmasının dar bir istisnaya bağlı olduğunu teyit ederken, sosyal güvenlik mevzuatında köklü bir değişiklik yapılmadığı sürece milyonlarca çırak ve stajyerin durumunda kayda değer bir farklılık beklenmiyor.

Konuya ilişkin yargı süreçleri devam ederken, hak sahiplerinin bireysel başvurularını delil yeterliliği açısından titizlikle hazırlaması ve hukuki destek alması önem taşıyor. Önümüzdeki dönemde Sosyal Güvenlik Kurumu’nun ve yasama organının bu alandaki adımları, çıraklık-stajyerlik tartışmasının seyrini belirleyecek temel faktörler arasında yer alıyor.

Topluluk · Yeni

Yalnız değilsin. Adaylar burada buluşuyor.

Kamu1 topluluk forumunda kadın ve erkek tüm adaylarla bilgi alışverişinde bulun, deneyimini paylaş. Birebir mesajlaş, soru sor, yeni arkadaşlıklar kur. Sınav günü, başvuru kuyruğu, tercih dönemi — yanında bir topluluğun olsun.

• ✓Kadın & erkek adaylarla güvenli bilgi paylaşımı
• ✓Birebir özel mesajlaşma
• ✓Konu bazlı tartışma odaları (KPSS, memur, sözleşmeli, ilan)
• ✓Arkadaş edin, takip et, etkileşim kur
• ✓Editör onaylı, moderasyonlu güvenli ortam

Topluluğa gir

A

KPSS başvuru kuyruğu durumu nasıl bugün? 🤔

Sabah 9'da hızlıydı, şimdi yavaşladı. Tercih ekranı stabil ✅

M

Z

Diyanet sınavına çalışan var mı? Soru takasıyla buluşalım 📚

Ben varım, özelden yazıyorum 👋

E