Ticaret Bakanlığı, perakende ticaret ve tedarik zincirine ilişkin yönetmelikte kapsamlı değişiklik hazırlığı başlattı. Çalışmanın dikkat çeken bölümlerinden birini yüksek miktarda ekmek üretimi yapabilen büyük fırınlara yönelik düzenleme oluşturuyor.

Bakanlığın açıklamasına göre amaç, temel gıda ürünlerinden ekmeğin daha uygun fiyatlarla tüketiciye ulaştırılması, üretici ve tedarikçi ilişkilerinin güçlendirilmesi ve tedarik zincirinin daha sağlıklı işlemesi.

Yönetmeliğin kapsamı genişletilecek

Çalışma yalnızca fırınları kapsamıyor. “Perakende Ticarette Uygulanacak İlke ve Kurallar Hakkında Yönetmelik” üzerinde yapılan değişiklikle üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler arasındaki ticari ilişkilerin daha ayrıntılı biçimde düzenlenmesi planlanıyor.

Taslak kapsamında yönetmeliğin adının “Tedarik Zincirinde Uygulanacak İlke ve Kurallar Hakkında Yönetmelik” olarak değiştirilmesi de gündemde. Bu değişiklik, düzenlemenin ürünün üreticiden tüketiciye ulaşmasına kadar geçen süreci kapsayacağını gösteriyor.

Bakanlık görüş alma sürecinin ardından taslağa son şeklini verecek. Bu nedenle kamuoyuna yansıyan maddeler henüz yürürlükte olan kesin kurallar değil.

Büyük fırınlar için hangi düzenleme hazırlanıyor?

Açıklamada, kitlesel ekmek üretimi yapabilen büyük fırınlara yönelik düzenlemelerin hayata geçirilmesinin hedeflendiği belirtildi. Ancak izin şartları, kapasite sınırı, dağıtım modeli ve fiyatlandırmaya ilişkin ayrıntılar henüz yayımlanmadı.

Düzenlemenin büyük ölçekli üretimin maliyet avantajından yararlanmayı amaçladığı değerlendiriliyor. Yüksek kapasiteli tesislerde birim üretim maliyeti düşebilir ve daha geniş dağıtım ağı kurulabilir. Bunun tüketici fiyatına nasıl yansıyacağı ise enerji, un, işçilik, lojistik ve perakende marjı gibi değişkenlere bağlı olacak.

Küçük mahalle fırınlarının yeni modelden nasıl etkileneceği sürecin önemli başlıklarından biri. Rekabet şartlarının korunması ve geleneksel fırınların piyasa dışına itilmemesi için düzenlemede ölçekler arasında denge kurulması gerekecek.

Ekmek fiyatı nasıl belirleniyor?

Türkiye'de esnaf ve sanatkâr odalarına bağlı fırınların ekmek tarifeleri ilgili mevzuat uyarınca hazırlanıyor. Tarife talepleri maliyet unsurları dikkate alınarak değerlendiriliyor ve yerel kurumların katıldığı onay sürecinden geçiyor.

Un fiyatı, elektrik ve doğal gaz giderleri, işçilik, kira, dağıtım ve ambalaj maliyetleri tarife hesaplamasında etkili oluyor. Yeni çalışma doğrudan ülke genelinde tek bir ekmek fiyatı ilan edildiği anlamına gelmiyor.

Ticaret Bakanlığının hedefi, üretim ve tedarik yapısını daha verimli hale getirerek fiyat baskısını azaltmak. Nihai tüketici fiyatına ilişkin sonuç, düzenlemenin ayrıntıları ve piyasa uygulaması görüldükten sonra anlaşılabilecek.

Kadın kooperatifleri de kapsamda

Taslakta kadın kooperatiflerinin perakende kanallarına erişimini destekleyecek düzenlemeler de bulunuyor. Yerel üreticilerin büyük perakende işletmelerde daha görünür hale gelmesi ve ürünlerini daha kolay pazarlayabilmesi amaçlanıyor.

Ayrıca üretici ile zincir market arasındaki ödeme süreleri, raf bedelleri, iade uygulamaları ve ticari koşulların daha şeffaf hale getirilmesi üzerinde duruluyor.

Düzenleme ne zaman yürürlüğe girecek?

Bakanlık değişiklik çalışmalarının başlatıldığını açıkladı ancak kesin yürürlük tarihi vermedi. Taslağın sektör temsilcilerinin görüşüne açılması, gelen önerilerin değerlendirilmesi ve nihai metnin Resmî Gazete'de yayımlanması gerekiyor.

Resmî Gazete'de yayımlanmayan taslak hükümler bağlayıcı değil. Bu nedenle “ekmek fiyatı düştü” veya “büyük fırınlara yeni zorunluluk başladı” şeklindeki ifadeler mevcut aşamada gerçeği yansıtmıyor.

Kaynaklar: Ticaret Bakanlığı, Bloomberg HT, Ticaret Bakanlığı ekmek ve simit tarifeleri mevzuatı.