Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğünün (ÇAYKUR) 2023 ve 2024 yıllarına ilişkin hesapları TBMM Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) Komisyonunda görüşüldü. Komisyonda sunum yapan ÇAYKUR Genel Müdürü Yusuf Ziya Alim, kurumun günlük yaş çay işleme kapasitesinin 6 bin 650 tondan 9 bin 250 tona çıkarıldığını açıkladı. Görüşmelerin ardından iki yılın hesapları ibra edildi.

ÇAYKUR'un fabrika sayısı 49'a yükseldi

Yaş çay fabrikalarının sayısı da 46'dan 49'a çıktı. Kurum bunların yanı sıra bir çay paketleme fabrikasına, bir ana tamir fabrikasına ve Atatürk Çay Araştırma Enstitüsüne sahip. Türkiye çay sektörünün en büyük kuruluşu olan ÇAYKUR, 100'ü aşkın ülkeye paketli çay ihraç ediyor.

Genel Müdür, yıllar içinde düzenli olarak artan yaş çay rekoltesi karşısında işleme kapasitesinin de orantılı biçimde büyütülmesi gerektiğini anlattı. Alim'e göre yatırım planlamalarıyla sağlanan artış, çay sezonunda her gün 3 bin 50 ton daha fazla çayın işlenmesine imkân veriyor ve üreticiyi özel firmalar karşısında koruyor.

Çay üreticisine ne kadar ödeme yapıldı?

Türkiye'de çay tarımı, Doğu Karadeniz'de Artvin, Rize, Trabzon ile Giresun ve Ordu'nun bir bölümünü kapsayan 793 bin dekar alanda yaklaşık 205 bin üretici aile tarafından yapılıyor. ÇAYKUR, satın aldığı yaş çayın bedelini alımı izleyen ayın sonunda ödüyor. Geçen yıl alınan 823 bin ton yaş çay için üreticiye 21 milyar 400 milyon lira ödendi; budama tazminatıyla birlikte toplam ödeme 23 milyar 271 milyon liraya ulaştı.

176 bin üreticinin geçen yıl budadığı 70 bin dekar çaylık için ise 1 milyar 872 milyon lira budama tazminatı ödendi. Konvansiyonel çayın yanı sıra 36 bin dekarlık organik tarım havzasından 34 bin ton organik çay satın alındı. Alim'in aktardığına göre dekar başına 14 bin lira üzerinden yapılan organik çay fark ödemesi 469 milyon lirayı buldu.

Bu yıl kaç ton yaş çay alınacak?

Bu yıl açılan yaş çay kampanyasının neredeyse tamamlandığını söyleyen Alim, üç sürgün döneminin sonunda üreticiden yaklaşık 730 bin ton yaş çay alınacağını açıkladı. Kurum 2025'te 161 bin ton tasnifli çay üretti; ihracat dahil 132 bin ton kuru çay satarak bütçe hedeflerini aştı. Bu yıl eylül sonuna kadar 65 bin ton kuru çay satan ÇAYKUR, yıl sonunda 130 bin ton ve üzerinde satış hedefliyor.

Didi soğuk çay ve ÇAYKUR Su hedefleri

Soğuk çay markası Didi, ihracat dahil geçen yıl 153 milyon litreyle tarihinin en yüksek satışına ulaştı. Bu yıl eylül sonuna kadar 127 milyon litre satılan Didi için yıl sonu hedefi 200 milyon litre. ÇAYKUR Su Projesi kapsamında damacanayla piyasaya çıkan doğal mineralli su ise artık cam şişe ve bardak seçenekleriyle de tüketiciye ulaşıyor. Alim, suyun ilgili yönetmeliklere uygun üretildiğini ve yıl sonunda 20 milyon litre satış hedeflendiğini söyledi.

Randıman ve kârlılıkta son durum

Alim'e göre randıman konusunda alınan tedbirler ortalamayı yükseltti. Son 20 yılın randıman ortalaması 18,88 iken son 6 yılda bu oran 19,44'e çıktı, 2025'te ise 19,62 olarak gerçekleşti. Alim, küçük görünen bu ondalık farkın 1 milyon 483 bin kilogram kuru çaya karşılık geldiğini vurguladı. Genel Müdürün verdiği bilgiye göre kurum, 2025'te yaş çay ödemeleri için kullanılan banka kredilerine 3,1 milyar lira faiz ödemesine rağmen sıkı tasarruf ve maliyet politikalarıyla son yıllarda yüksek faaliyet kârlılığı yakaladı.