ABD'nin New Mexico eyaletinde mahkeme, Facebook, Instagram ve WhatsApp'ın çatı şirketi Meta'nın 25 milyar dolar ceza ödemesine hükmetti. Mahkemeye göre şirket, kullanıcıları gizlilik ve içerik denetimi politikaları konusunda yanılttı. Karar, Meta'ya bugüne kadar verilen en büyük para cezası oldu. Tutarın eyaletin eğitim harcamalarına aktarılması öngörülüyor, Meta'nın ise karara itiraz etmesi bekleniyor.

Meta'ya neden 25 milyar dolar ceza verildi?

Karar iki aşamalı bir yargılamanın sonunda çıktı. Jüri eylül ayında Meta'yı eyaletin tüketiciyi koruma yasalarını ihlal etmekten sorumlu buldu; Mahkeme Yargıcı Francis Mathew da bu kararın ardından 25 milyar dolarlık cezaya hükmetti.

Eyaletin davası, Facebook'ta yaklaşık 87 milyon profile ait verilerin üçüncü taraf bir kişilik testi aracılığıyla toplanması ve siyasi danışmanlık şirketi Cambridge Analytica'ya satılmasıyla bağlantılı veri ihlali iddialarına dayanıyor. Yani rekor cezanın arka planında, Facebook'u 2018'de sarsan veri skandalı bulunuyor.

Ceza neden rekor sayılıyor?

Cezanın büyüklüğü, şirketin daha önceki bir uzlaşmasıyla kıyaslandığında daha net ortaya çıkıyor. 25 milyar dolar, Facebook'un 2019'da ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) ile vardığı 5 milyar dolarlık uzlaşmanın beş katına denk geliyor. Bu tutar, güncel kurla yaklaşık 1,24 trilyon liraya denk geliyor.

Başsavcı Torrez'den Silikon Vadisi'ne mesaj

New Mexico Başsavcısı Raul Torrez, kararın önemini iki açıdan vurguladı. Düzenlediği basın toplantısında "Bu karar, Silikon Vadisi'ne bir işaret, açık ve net bir mesaj olmalı" diyen Torrez, cezanın büyüklüğünü de somut bir örnekle anlattı. Başsavcıya göre tutar, eyaletteki okulların gelecek 100 yıl boyunca inşasını finanse edebilecek düzeyde.

Ceza parası nereye gidecek?

Paranın nereye harcanacağı, davanın dayanağı olan tüketiciyi koruma yasalarıyla doğrudan bağlantılı. New Mexico Anayasası, bu yasaların ihlalinden doğan para cezalarının eyaletin eğitim harcamalarına aktarılmasını öngörüyor.

Meta karara itiraz edecek mi?

Şirketin karara itiraz etmesi bekleniyor. Başsavcı Torrez de bu süreç nedeniyle paranın bir süre kullanılamayabileceğini kabul etti. Bu yüzden rekor cezanın eğitime ne zaman aktarılacağı henüz belli değil.

Cambridge Analytica skandalı neydi?

Davanın kökenindeki Cambridge Analytica skandalı, Mart 2018'de ortaya çıktı. Cambridge Üniversitesinde araştırma görevlisi olan Aleksandr Kogan, Facebook üzerinden hizmet veren "This Is Your Digital Life" adlı kişilik testi uygulamasıyla 87 milyon kişinin bilgilerini topladı ve depoladı. Bu sayı, New Mexico davasında esas alınan yaklaşık 87 milyon profille örtüşüyor. Uygulama yalnızca testi çözenlerin değil, onların arkadaşlarının verilerine de erişiyordu. Kogan bu verileri 2016'da, siyasi danışmanlık amacıyla faaliyet gösteren Cambridge Analytica'ya sattı.

Skandalı İngiliz televizyon kanalı Channel 4 açığa çıkardı. Skandalda, Cambridge Analytica'nın elde ettiği verileri 2016 ABD başkanlık seçimlerini Donald Trump'ın kazanması için kullandığı anlaşıldı. Olayın ardından Facebook'un üst yöneticisi Mark Zuckerberg 2018'de ABD Senatosunda ifade verdi; Cambridge Analytica da aynı yıl faaliyetlerine son verdi.

Skandal teknoloji sektöründe neleri değiştirdi?

Skandalın etkisi Facebook'la sınırlı kalmadı. Büyük veri krizi, özellikle teknoloji şirketlerini Avrupa'da ve ABD'de veri politikalarını yeniden gözden geçirmek zorunda bıraktı. Facebook da üçüncü taraf uygulamaların kullanıcı verilerine erişimini kısıtladı. Skandalın yaşandığı dönemde Facebook Inc. adını taşıyan şirket ise 2021'de Meta adını aldı.