Türkiye'nin yerli sismik araştırma gemisi Oruç Reis, planlanan Anamur-Girne doğal gaz boru hattının güzergâhındaki çalışmalar için Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin (KKTC) Girne açıklarına ulaştı. CNN Türk'ün aktardığına göre gemi 9 Ekim 2026'da bölgeye vardı; hat ise 2028'de KKTC'ye doğal gaz taşımayı hedefliyor.

Proje, Yunanistan'ın planladığı elektrik kablosu girişimiyle aynı döneme denk geldiği için Doğu Akdeniz'de yeni bir gerilim başlığı olarak da izleniyor. Yunan tarafının gaz hattını "Türkiye'nin misillemesi" olarak değerlendirdiği, Ankara ve Lefkoşa'nın ise yatırımı Yunanistan'ın iddialarından bağımsız stratejik bir adım olarak tanımladığı aktarılıyor.

Anamur-Girne hattı nasıl bir proje?

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar'ın aktardığı bilgilere göre hattın toplam uzunluğu 101 kilometre; bunun 97 kilometresi deniz tabanından, 4 kilometresi karadan geçecek. Güzergâh Mersin'in Anamur ilçesinden başlıyor ve Girne'nin doğusundaki Teknecik bölgesinde sona eriyor.

Bayraktar'ın tarif ettiği tasarım, iki hatlı ve çift yönlü bir sistem. Birinci hat Türkiye'den KKTC'ye doğal gaz taşıyacak. İkinci hat ise gelecekte bölgede üretilecek gazın Türkiye üzerinden Avrupa'ya ulaştırılmasına olanak tanıyacak. Bayraktar projeyi KKTC için "yüzyılın projesi" olarak niteledi. Kıbrıs basınındaki haberlere göre gazın ilk aşamada kuzeyde elektrik üretiminde kullanılması planlanıyor. Basına yansıyan teknik bilgilere göre sistem, her biri 56 santimetre çapında iki paralel hattan oluşuyor ve gazın hem Türkiye'den KKTC'ye hem de ters yönde taşınmasına izin veriyor. Hattın Girne yakınlarındaki Teknecik Enerji Santrali bölgesine bağlanacağı aktarılıyor.

Oruç Reis ne yapıyor?

Oruç Reis, ekim başında Anamur'dan iki destek gemisiyle birlikte yola çıktı. Gemi güzergâh boyunca deniz tabanını üç boyutlu olarak haritalıyor. Çalışmanın amacı, boru döşenmeden önce deniz tabanındaki katmanların yapısı, su derinliği, eğimler ve olası jeolojik riskler hakkında veri toplamak. Yunan basınında geminin üç destek gemisi, yani Denar Pathfinder, Denar Echo ve Kırıcı ile birlikte çalıştığı yazılıyor.

Hürriyet'in aktardığı Navtex bilgilerine göre Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı'nın (SHODB) duyurusu kapsamında araştırma ve su altı çalışmaları 1-25 Ekim 2026 arasında sürecek; ilan 26 Ekim'e kadar geçerli. Navtex bölgesi Türkiye'nin güneyinden Kıbrıs'ın kuzeyindeki deniz alanına uzanıyor. Geminin Girne açıklarına varış tarihi kaynaklara göre 8 ya da 9 Ekim olarak geçiyor. Kıbrıs basınındaki bir habere göre Ankara, deniz araştırmalarını yıl sonuna kadar tamamlamayı hedefliyor.

Anlaşma ve takvim nasıl işliyor?

Doğal gaz tedarikine ilişkin mutabakat zaptı 10 Temmuz 2026'da KKTC Meclisi'nde imzalandı. CNN Türk'e göre anlaşmaya Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ile KKTC Başbakanı Ünal Üstel imza attı. Türkiye, 22 Temmuz'da Oruç Reis'in planlanan boru hattı güzergâhında sismik çalışma yapacağını duyuran bir Navtex ilan etmiş, ilanın 30 Ağustos'a kadar geçerli olduğu bildirilmişti. KKTC Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı, hattın 2028'de devreye girmesini beklediklerini söylemişti. KKTC Başbakanı Üstel projenin bugün için değil, gelecek nesiller için olduğunu, Yılmaz ise adımın iki ülke ilişkileri açısından tarihî bir dönüm noktası olduğunu belirtmişti.

Bayraktar'ın aktardığı proje takvimi şöyle:

  • 2026: Teknik çalışmaların tamamlanması
  • 2027: Boru üretiminin başlaması
  • 2028: Hattın tamamlanması ve KKTC'ye doğal gaz verilmesi

Kapasite, maliyet ve finansman modeli gibi ayrıntılar kaynaklarda yer almıyor; inşaatın ne zaman başlayacağı da açıklanmış değil.

Yunanistan ve Rum kesiminden hangi tepkiler geldi?

Kıbrıs Postası'nın 3 Ekim tarihli derlemesine göre Rum basını Navtex'i sert ifadelerle ele aldı. Fileleftheros gazetesi ilanı "provokatif" olarak niteledi, Haravgi gazetesi ise "Ankara'nın Doğu Akdeniz'deki yeni provokasyonu" ifadesini kullandı. Alithia gazetesinin manşetinde "Kablonun döşenmesine müsaade etmeyeceğiz" ifadesi yer aldı.

Yunan basınında Kathimerini, gemi hareketini Kuzey Kıbrıs'a ekonomik destek stratejisinin parçası olarak değerlendirdi ve araştırmanın ardından inşaatın hızla ilerleyebileceğini yazdı. CNN Greece ise Navtex'i "Oruç Reis Operasyonu" olarak adlandırıp bölgesel dengeleri değiştirebileceğini öne sürdü; Yunan Dışişleri Bakanlığı'nın gelişmeleri izlediği aktarıldı.

Temmuzda mutabakat zaptının imzalanmasının ardından Kıbrıs Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, belgeyi "yasa dışı" olarak nitelendirmiş ve bunun Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki "revizyonist" politikasının bir başka örneği olduğunu savunmuştu. Avrupa Birliği Dış Politika Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ise Birliğin Ankara'dan tüm üye devletlerin egemenliğine ve egemen haklarına saygı göstermesini beklediğini belirtmişti.

Elektrik kablosu gerilimi neden gündemde?

CNN Türk'ün aktardığına göre Yunanistan, anakara Yunanistan, Girit, Rum yönetimi ve İsrail'i bağlayacak elektrik kablosu projesi için 20 Ekim'de bir Navtex yayımlamaya hazırlanıyor. Atina ve Rum yönetimi, kablonun Türkiye'nin kıta sahanlığı olarak gördüğü Antalya açıklarındaki alandan geçip geçmeyeceği konusunda endişe taşıyor. Kıbrıs Postası'nın derlemesinde proje "Great Sea Interconnector" (GSI) adıyla anılıyor.

Yunan basınındaki haberler konuyu daha geniş bir çerçevede ele alıyor. To Vima'nın 31 Ağustos tarihli haberine göre yaklaşık 2 milyar euroluk GSI projesinde Girit ile Kıbrıs arasındaki 898 kilometrelik kablonun yapımı Nexans'a verildi; proje 657 milyon euroluk bir AB hibesinden yararlanıyor. İki yıl önce Kasos çevresinde Türk itirazları nedeniyle durdurulan çalışmaların, Kıbrıs'ın bekleyen bir düzenleyici adımı atmasının ardından ekim ayı için Navtex talebiyle yeniden başlaması planlanıyordu.

Yunan basınında yayımlanan 6 Ekim tarihli bir habere göre araştırmaların yaklaşık yüzde 60'ı tamamlandı; kalan kesim, Kasos ile Kıbrıs arasında Yunanistan ve Türkiye'nin çakışan deniz yetki alanı iddialarının bulunduğu sularda. Atina, araştırmalar için Türkiye'den izin almayı reddediyor; Ankara ise bu sularda yapılacak araştırma ve kablo ya da boru hattı çalışmalarının kendisiyle koordine edilmesi gerektiğini savunuyor. Aynı haberde Yunanistan'ın ekim Navtex'inin tarihi belirtilmiyor; CNN Türk ise 20 Ekim'den söz ediyor.

KKTC Başbakanı Üstel ise önceliğin Türkiye ile KKTC arasında ayrı bir deniz altı elektrik kablosu olduğunu söylüyor. Üstel'e göre fizibilite çalışmaları tamamlanan bu proje, Avrupa Birliği ve ENTSO-E onayı bekliyor.