ABD Başkanı Donald Trump, Rusya ile varılan dizel anlaşması nedeniyle Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e teşekkür etti. Trump, New York'a hareket etmeden önce Beyaz Saray bahçesinde gazetecilerin sorularını yanıtlarken anlaşmayı "çok önemli" olarak niteledi ve Amerika Birleşik Devletleri'nin dünyanın ihtiyaç duyduğu dizeli temin edeceğini söyledi.

Trump'ın 9 Ekim 2026'da Truth Social'da duyurduğu plana göre Rusya hemen 300 bin tondan fazla dizel verecek, kasım ayında ise 500 bin ton daha sağlayacak. ABD Hazine Bakanlığı da Rus dizelinin küresel piyasaya arzına izin veren geçici bir genel lisans çıkardı; basına yansıyan bilgilere göre lisans, yaptırımların Nisan 2027'ye kadar uygulanmamasını sağlıyor.

Anlaşmada hangi rakamlar açıklandı?

Trump'ın paylaşımı, Putin ile yapılan yaklaşık bir buçuk saatlik telefon görüşmesinin ardından geldi. Kremlin'in açıklamasına göre Putin, görüşmede Rusya'nın ABD'ye ve dünya pazarlarına petrol ve petrol ürünleri sağlamaya hazır olduğunu söyledi. Trump'ın paylaşımındaki teslimat takvimi şöyle aktarılıyor:

  • Hemen: 300 bin tondan fazla dizel
  • Kasım 2026: 500 bin ton daha
  • Ardından: 1 milyon ton

Washington Post'un aktardığına göre bu dilimlere ek olarak "kısa süre içinde" 3 milyon ton daha öngörülüyor; yayınlar arasında toplam miktar konusunda farklı hesaplar bulunuyor. Beyaz Saray, dizelin bedelini kimin ödeyeceğini ve sevkiyatın ne zaman hazır olacağını açıklamadı. Rus yetkili Uşakov ise ABD'nin karşılığında bir taviz verip vermediğini doğrulamadı.

Trump basın mensuplarına neler söyledi?

Trump, "Bu çok önemli bir anlaşma" diyerek ABD'ye büyük miktarda petrol geleceğini ve bunun için Putin'e teşekkür ettiğini belirtti. Aynı konuşmada Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin eleştirilerine de yanıt veren Trump, ABD'nin Ukrayna'nın güçlü bir ortağı olduğunu söyledi.

Trump ayrıca İran'la yürütülen savaşın çok yakında biteceğini ve ABD'nin kesin bir zafer kazandığını öne sürdü. Savaş bittiğinde ABD'deki benzin fiyatlarının hızla gerileyeceğini, galon başına yaklaşık 1,95 dolarlık eski seviyeye döneceğini iddia etti. Bu öngörüler bağımsız verilerle doğrulanmış değil.

Kremlin ve Rus yetkililer ne dedi?

Kremlin'in aktardığına göre Trump, Rusya'nın İran savaşının çözümüne katılmasını memnuniyetle karşıladı. Moskova, barış görüşmelerine ne zaman yeniden başlayacağını değerlendireceğini bildirdi; iki liderin kasımda Çin'deki APEC zirvesine katılmak istediği de belirtildi.

Putin'in özel temsilcisi Kirill Dmitriev, X hesabından yaptığı paylaşımda Rusya-ABD iş birliğinin dizel ve enerji alanında dünyaya fayda sağlayacağını yazdı.

ABD yaptırım politikasında ne değişti?

Anlaşmanın en tartışmalı yönü yaptırım rejimiyle ilişkisi. Hazine Bakanlığı'nın çıkardığı geçici genel lisans, cuma gününden itibaren tankerlere yüklenen Rus dizel sevkiyatları için yaptırımların Nisan 2027'ye kadar uygulanmamasına imkân tanıyor. Washington Post'a göre bu, Şubat 2022'den bu yana dizel için tanınan standart 30 günlük süreyi aşan ilk kolaylaştırma.

Aynı haberde adımın, Trump'ın geçen ay imzaladığı ve Rus petrol ile doğal gaz gelirlerini hedefleyen yaptırım yasasıyla çeliştiği vurgulanıyor. Yasanın, Rus petrolü ya da gazı satın alan en büyük beş ülkeye yüzde 100'e varan tarifeler öngördüğü aktarılıyor. ABD ise 2022'den beri Rus petrolü veya doğal gazı ithal etmiyor.

Dizel fiyatları neden gündemin merkezinde?

Adımın zamanlaması, ABD'de akaryakıt maliyetlerinin siyasi bir sorun haline gelmesiyle ilişkilendiriliyor. Amerikan Otomobil Derneği'nin (AAA) verilerine göre dizelin ulusal ortalama fiyatı galon başına yaklaşık 6,27-6,28 dolar. Fiyat, 22 Eylül'de görülen 6,52 dolarlık rekorun altında kalsa da İran'daki savaşın başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 70 yükselmiş durumda.

ABD'de Kongre seçimleri 3 Kasım'da yapılacak. Trump, anlaşmayı "Amerikalılar için, özellikle çiftçilerimiz, çiftlik sahiplerimiz ve kamyoncularımız için daha düşük fiyatlar benim en büyük önceliğim" sözleriyle sundu. Al Jazeera'nın aktardığına göre Trump, yakıt arzını artırmak için müttefiklerinden acil durum rezervlerini serbest bırakmalarını istemiş, tarım ekipmanlarında kullanılan ve normalde vergiden muaf olan kırmızı boyalı dizele erişimi genişletmişti. Bir hafta önce G7 ülkeleri de 100 milyon varillik rezerv serbest bırakma konusunda anlaşmıştı.

Dizel vadeli fiyatları haberin ardından hafif geriledi; analistler etkinin sınırlı kalabileceğini söylüyor.

Rusya'nın dizel arzı neden daraldı?

Rusya, temmuzdan bu yana dizel ihracatını kısıtlıyor. Kyiv Independent, Moskova'nın 30 Eylül'de ihracat yasağını 31 Ekim'e kadar uzattığını yazarken Washington Post, Rus tarafının kısıtlamaları kaldırdığını ve ABD'ye sevkiyatın bu ay başlayabileceğini açıkladığını aktarıyor. Uluslararası Enerji Ajansı'nın verilerine göre Rus dizel üretimi yaklaşık yüzde 30 geriledi.

Trump, 13 Eylül'de İrlanda'nın Doonbeg kentinde bir golf turnuvası sırasında gazetecilere konuşurken Zelenskiy'den Rusya'daki dizel ve yakıt tesislerini hedef almayı bırakmasını istemişti. Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik uzun menzilli insansız hava aracı saldırılarının Rusya'nın yakıt üretimini azalttığını söyleyen Trump, "Dizel yakıtı hedef almayın. Bu dünyaya zarar veriyor" demişti.

Zelenskiy ve ABD'li siyasetçilerden tepki

Zelenskiy, kararı "güçlü ortakların zayıf bir kararı" olarak niteledi ve bunun Rusya'ya savaşı finanse edecek ek gelir sağlayacağını söyledi. Ukrayna müzakere ekibinin Florida'da ABD'li yetkililerle görüştüğünü belirten Zelenskiy, bu görüşmelerin paravan olarak kullanıldığını savundu. Kiev yönetimi, Rusya Ukrayna'nın enerji altyapısına saldırıları durdurursa Rus rafinerilerine yönelik saldırıları da durdurabileceğini bildirdi.

ABD'de Demokrat Parti'li senatörler Shaheen, Schumer ve Warren, altı aylık yetkilendirmeyi eleştirdi. Blumenthal kararın ABD'yi Putin'in savaşında "suç ortağı" haline getirdiğini söylerken Beyer açıklamayı "öfke verici" olarak tanımladı. Bir Avrupalı diplomat ise anlaşmanın dizel fiyatlarını gerçekten düşürmesinin "çok düşük ihtimal" olduğunu, etkisinin daha çok sembolik kalacağını söyledi.

Dizel anlaşmasının arka planında ne var?

Düzenleme, ABD-Rusya görüşmelerinin gündeminin genişlediği bir döneme denk geliyor. New York Times'a atfen aktarılan habere göre 3 Ekim'de görüşmeler, Ukrayna'daki savaşın sonlandırılmasının yanı sıra Rus enerji şirketi Lukoil'in dünya genelindeki petrol sahalarını, rafinerilerini ve benzin istasyonlarını kapsayan milyarlarca dolarlık bir anlaşmayı da içerecek şekilde genişlemişti. Putin'in bu anlaşmayı 5 Eylül'de Kremlin'de Witkoff ve Kushner ile yaptığı görüşmede gündeme getirdiği belirtilmişti.

Dizel düzenlemesiyle bu görüşmeler arasındaki bağlantı kaynaklarda açıklanmadı. ABD'nin Ukrayna heyetiyle Miami'de süren görüşmelerinde ise savaşı sonlandırmaya yönelik bir önerinin ele alındığı bildiriliyor.