Diyaliz hastaları ve çalışanları için yeni dönem resmen başladı

Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmelik, 13 Kasım 2026 tarihli ve 33429 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmeliğin 37 nci maddesi doğrultusunda, 1 Mart 2019 tarihli ve 30701 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan önceki Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırıldı. Yönetmelik, böbrek yetmezliği tedavisi gören hastalara sunulan hizmetleri ve diyaliz merkezi çalışanlarının çalışma şartlarını düzenliyor.

Bakanlığın yayımladığı yönetmelik; kamu, üniversite ve özel diyaliz merkezleri ile ünitelerinin ruhsatlandırılması, fiziki standartları, personel kadroları, denetimleri ve hastalara sunulacak tıbbi hizmetlerin sınırlarını net hükümlere bağladı.

Diyaliz hastaları için taşıma ve nakil merkezi kuralları

Yönetmelikte diyaliz hastalarına yönelik şu hükümler yer alıyor:

• Hasta taşıma hizmeti zorunluluğu (Madde 35): Merkez ve üniteler, yalnızca kendilerinde tedavi gören hastaların diyaliz öncesi merkeze gelişini ve diyaliz seansı sonrası evine gidişini sağlamak zorundadır. Merkezler bu amaçla kendi taşıma hizmetini sunabilecekleri gibi yetkili taşıma şirketlerinden de hizmet satın alabilecek.
• Organ nakli merkezine yönlendirme zorunluluğu (Madde 31 ve Geçici Madde 2): Programlı olarak diyalize ilk kez alınan her yeni hasta, tedaviye başladıktan sonraki en geç üç ay içinde böbrek nakli açısından değerlendirilmek üzere kamuya ait en yakın organ nakil merkezine yönlendirilecek. Organ nakli merkezleri de uygun hastaları ulusal bekleme listesine kaydettirecek. Yönetmeliğin yayımından önce tanı almış diyaliz hastaları için de bir yıl içinde 31 inci maddedeki bilgilendirme ve gönderme işlemleri gerçekleştirilecek.
• Zorunlu diyetisyen desteği ve psikososyal hizmet (Madde 19): Her hemodiyaliz merkezi, hastalarına programlı diyalizin başlangıcında ve uzman hekim denetiminde diyetisyen hizmeti sağlamak için sözleşme yapmak veya ücreti merkezce karşılanmak kaydıyla hizmet satın almak zorunda kılındı. Yeni açılan merkezler, faaliyet izin belgesi tarihinden itibaren en fazla üç ay içinde diyetisyenle sözleşme yapacak veya hizmet satın alacak. Ayrıca merkezler psikolog, psikiyatri uzmanı ve sosyal hizmet uzmanı istihdam edebilecek.
• Aylık muayene ve reçete hakkı (Madde 18/1-g ve Madde 23/1): Diyaliz tedavisi gören her hastaya ayda en az bir defa uzman hekim tarafından muayene yapılma ve reçete düzenlenme zorunluluğu getirildi. Hastalar aylık muayenelerini tedavi gördükleri merkezin dışında da yaptırabilecek ve yazılan reçeteye göre tedavi görebilecek.
• Raporlarda periton diyalizi gerekçesi (Madde 22): Hemodiyaliz raporlarında, periton diyalizinin neden uygulanamadığına dair gerekçenin açıkça belirtilmesi şartı getirildi (Geçici Madde 2 uyarınca eski raporlarda bu şart aranmayacak). Acil haller dışında uzmanın belirlediği tedavide değişiklik yapılamayacak.
• Ev hemodiyalizi ve uzun seanslar (Madde 6): İl sağlık müdürlüğünden ev hemodiyalizi uygulama izni alan merkezler, hastanın talebi ve yazılı onayıyla, tıbbi kontrollerini yapmak kaydıyla evde diyaliz uygulayabilecek. Her hastaya bir cihaz tahsis edilecek. Merkezde uzun süreli hemodiyaliz de müdürlük izni, hastanın talebi ve yazılı onayı ile tıbbi kontrol şartları altında yedi saatten az olmamak üzere yapılabilecek.
• Tedavi salonu yerleşimi (Madde 8): Diyaliz merkez ve ünitelerinde tedavi salonlarının bodrum katında bulunması kesin olarak yasaklandı.
• Reuse (yeniden kullanım) kuralları (Madde 34): Reuse uygulaması yalnızca hastaya açıkça izah edilerek bilgilendirilmiş onam formu alınması ve Bakanlık izni bulunması kaydıyla yapılabilecek.

Diyaliz merkezi çalışanları ve hekimler için istihdam şartları

Yönetmelik; merkezlerde görev yapan mesul müdür, nefroloji uzmanı, sertifikalı tabip, diyaliz teknikeri, hemşire ve yardımcı personelin çalışma şartlarını şu maddelerle düzenledi:

• Hekim kadrosu ve seans şartı (Madde 18): Merkezlerde aktif hemodiyaliz cihazı sayısına göre ilk 50 cihaza kadar bir kadrolu sertifikalı tabip, 50 aktif cihazın üzerindeki merkezlerde kadrolu veya kısmi zamanlı ilave sertifikalı tabip bulundurulacak. Tedavi seanslarında 50 hastaya kadar en az bir, 50'den fazla hasta için en az iki sertifikalı tabip görev yapacak.
• Hekimler için ikinci kuruluş imkanı (Madde 18): Merkezde kadrolu çalışan sertifikalı tabip ve uzman tabipler, çalışma belgelerinde belirtilen saatler dışında aynı ilde en fazla ikinci bir özel sağlık kuruluşunda kadro dışı geçici çalışabilecek. Emekli olan, 60 yaşını dolduran veya engellilik oranı en az yüzde 60 olan tabipler, kadrolu çalışma ve boş kadro şartı aranmadan iki özel sağlık kuruluşunda kadro dışı geçici çalışabilecek. Yurt dışında en az iki yıl mesleğini icra eden tabipler de dönüşlerinde diyaliz merkezi ve ikinci özel sağlık kuruluşunda bir defaya mahsus kadro dışı geçici çalışabilecek.
• Diyaliz teknikeri ve sertifikalı hemşire çalıştırma kuralı (Madde 18): Hemodiyaliz uygulamasında genel kural olarak üniversitelerin sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu diyaliz bölümü mezunu diyaliz teknikerleri veya sertifikalı hemşireler görevlendirilecek. Kamu merkez ve ünitelerinde personel sayısı seans için gereken asgarinin altına düşerse, 20 nci maddenin dördüncü fıkrasındaki şartlarla kadro ihdasına kadar sertifikasız hemşire görevlendirilebilecek. Bu sayı, seans için öngörülen personelin yarısını aşamayacak; en az bir diyaliz teknikeri veya sertifikalı hemşire gözetim yapacak. Cihaz sayısına göre ilk 10 cihaza kadar iki, sonraki her beş cihaza ilave bir tabip dışı sağlık personeli istihdam edilecek. Seans bazında ise her beş hastaya kadar en az bir, sonraki her beş hasta için bir ilave personel görevlendirilecek.
• Periton diyalizi personeli (Madde 18): Periton diyalizinde ilk 50 hasta için bir, sonraki her 25 hasta için ilave bir periton diyalizi sertifikalı hemşire veya diyaliz teknikeri çalıştırılacak.
• Yardımcı personel standardı (Madde 19): Hemodiyaliz yapılan merkezlerde her tedavi seansında sekiz hastaya kadar en az bir, sonraki her sekiz hasta için ilave bir yardımcı personel bulundurulması zorunlu tutuldu.
• Teknik bakım personeli (Madde 18/1-m): Diyaliz cihazları ve su sistemi konusunda en az üç ay eğitim gördüğünü belgeleyen diyaliz teknikeri veya aynı belgeye sahip teknisyen/tekniker bulundurulacak ya da teknik servisle bakım anlaşması yapılacak.
• İşten ayrılma süresi (Madde 20): Özel merkezlerde görev yapan faaliyet iznine esas personel, görevinden ayrılmak istediğinde en az bir ay önceden merkeze yazılı dilekçe ile başvurmak zorunda olacak.
• Sağlık taramaları ve enfeksiyon eğitimi (Madde 23): Tüm personel işe başlarken ve yılda bir kez hepatit (HCV, HbsAg, HbsAb) ve HIV testlerinden geçirilecek. Yeni başlayan her personele ve yılda bir kez tüm personele uzman tabip tarafından enfeksiyon kontrol eğitimi verilecek.
• Karekodlu kimlik kartı ve üniforma (Madde 18): Personelin Bakanlık sistemiyle uyumlu karekodlu fotoğraflı kimlik kartı takması zorunlu. Sağlık personeli, meslek gruplarının karışmasını önleyecek önlük veya üniforma giyecek. Personel çalışma belgeleri EKİP Portal üzerinden düzenlenecek.

Yönetmelikteki temel maddeler ve uygulama tablosu

Yönetmelikteki yükümlülükler ve ilgili madde numaraları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

13 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmeliğin tam metnine Resmî Gazete Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmelik sayfası üzerinden erişilebiliyor.