Kış aylarında mutfak bütçesini korumanın yollarından biri, satın alınan gıdanın çöpe gitmesini önlemek. Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı'na göre dünyada gıdanın tahminen yüzde 17'si evlerde, gıda hizmetlerinde ve perakende aşamasında israf ediliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın FAO iş birliğiyle yürüttüğü "Gıdanı Koru, Sofrana Sahip Çık" kampanyası bu konuda pratik öneriler sunuyor.

1. Listeyle ve planlı alışveriş yapın

Kampanyanın temel mesajı açık: İsraf, satın alırken başlıyor. Ordu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün kampanya kapsamındaki bilgilendirme notunda, "daha fazlası daha ucuz" ya da "yanında bedava ürün var" diye yapılan plansız alışverişin israfa giden ilk adım olduğu vurgulanıyor; ihtiyaçları önceden listelemek ve ihtiyaç kadar almak öneriliyor. FAO da listeden önce buzdolabını ve kileri kontrol etmeyi, aç karnına alışverişe çıkmamayı ve taze ürünü az ama sık almayı tavsiye ediyor.

2. Mevsim ürünlerine ve "kusurlu" sebzeye şans verin

FAO, olgunlaşmış mevsim meyve ve sebzelerindeki indirimlerden yararlanmayı, alışılmadık şekil ya da renkteki ürünleri seçmekten çekinmemeyi ve pazarda yerel üreticiden alışveriş yapmayı öneriyor. Kampanya notu da şekli bozuk diye sebze ve meyvelerin dışlanmamasını, yenilebilir durumdaki her gıdanın değerlendirilmesini istiyor. Yemekleri kişi başı porsiyona göre planlayıp tüketilecek kadar pişirmek de israfı azaltıyor.

Reklamlar

3. Gıdaları doğru yerde saklayın

Bilgilendirme notuna göre buzdolabı 4 derece ve altında olmalı; çiğ ürünler pişmiş yemeklerin altındaki ayrı bir rafta, yiyecekler kapaklı kaplarda durmalı. Kapıyı mümkün olduğunca kapalı tutmak hem ürünlerin soğukluğunu koruyor hem de elektrikten tasarruf sağlıyor. Önce eldeki eski ürünü kullanmayı öngören "ilk giren ilk çıkar" kuralı da öneriliyor. Her ürünün yeri ise buzdolabı değil:

  • Patates, sarımsak, kuru soğan, yer elması ve balkabağı delikli kaplarda, güneş görmeyen serin bir yerde saklanabilir.
  • Elma, kayısı, üzüm, şeftali, kavun ve incir etilen gazı salgılıyor; bu gaza hassas muz, armut, erik, domates, lahana, havuç, salatalık ve taze fasulyeden ayrı tutulmalı.
  • Kısa sürede tüketilmeyecek çiğ et, tavuk ve balık eksi 18 derecede dondurulmalı.

4. Etiketteki tarihi doğru okuyun

Kampanya notuna göre tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) yaklaşan ya da geçen gıdalar çoğu zaman gereksiz yere atılıyor. Son tüketim tarihi (STT), süt ve et gibi kolay bozulabilen gıdaların tüketilebileceği son tarihi gösteriyor; bu tarihi geçen ürünler bozulmamış görünse bile tüketilmemeli. TETT ise uygun koşullarda saklanan gıdanın kendine özgü niteliklerini koruduğu süreyi gösteriyor. Bu tarihi geçmiş bir ürünü tüketmek tehlikeli olmayabilir; yalnızca tadı, kokusu ya da rengi değişmiş olabilir.

5. Artan yemeği güvenle değerlendirin

Kampanya notuna göre yemek, pişirildikten sonraki 2 saat içinde küçük kaplara bölünerek hızla soğutulmalı ve kapaklı kaplarda buzdolabına konmalı; 2 saatten uzun süre oda sıcaklığında bekleyen yemek tüketilmemeli. Artanlar iki gün içinde kullanılmalı, yeniden ısıtılırken en az 74 dereceye, çorba gibi sıvı yemekler ise kaynayana kadar ısıtılmalı; ısıtılıp yenmeyen yemek yeniden saklanmamalı. FAO ise bayat ekmeği salata ya da çorbaya katmayı, fazla olgunlaşmış meyveyi tatlıya dönüştürmeyi öneriyor.

Planlı alışveriş, mevsim ürünü, doğru saklama, etiket bilgisi ve artanları değerlendirmek çöpe giden gıdayı azaltıyor. Bakanlığın 2021'deki açıklamasına göre kampanyanın ilk yılında yanlış porsiyon planlamasından kaynaklanan israf yüzde 22'den yüzde 13'e geriledi.