Üniversiteden ilişiği kesilen yüz binlerce kişinin beklediği öğrenci affı düzenlemesinde kritik eşik aşıldı. AK Parti milletvekillerinin imzasıyla 2 Temmuz'da TBMM'ye sunulan "Yükseköğretim Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi", Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu'ndaki görüşmelerin ardından kabul edildi. Teklif şimdi TBMM Genel Kurulu'na geliyor; Meclis tatile girmeden yasalaştırılması hedefleniyor.

Af kimleri kapsıyor?

Komisyondan geçen metne göre düzenleme; "her ne sebeple olursa olsun" yükseköğretim kurumlarından ilişiği kesilenleri, bir programı kazandığı halde kayıt yaptırmayanları ve kendi isteğiyle kaydını sildirenleri kapsıyor. Af; hazırlık sınıfı dahil ara sınıflar, ön lisans, lisans, lisans tamamlama, yüksek lisans ve doktora programlarının tamamı için geçerli olacak.

Kapsamın tarih aralığına ilişkin haberlerde farklı aktarımlar bulunuyor; bazı kaynaklar affın belirli tarihlerden sonra ilişiği kesilenlerle sınırlandırıldığını yazarken, resmi ajans metinlerinde geniş kapsamlı ifadeler yer alıyor. Kesin çerçeve, Genel Kurul'da kabul edilecek nihai madde metniyle netleşecek.

Kimler yararlanamayacak?

Düzenleme, bazı grupları açıkça kapsam dışında tutuyor. Terör suçları, kasten öldürme, işkence ve eziyet, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı ile uyuşturucu imal ve ticareti suçlarından mahkûm olanlar aftan yararlanamayacak. Sahte belgeyle kayıt yaptırdığı için kaydı iptal edilenler, terör örgütü üyeliği nedeniyle ilişiği kesilenler ve devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunanlar da kapsam dışında. Milli Savunma Üniversitesi, Polis Akademisi ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi öğrencileri için af uygulanmayacak.

Başvuru süresi 4 ay

Teklife göre aftan yararlanmak isteyenler, kanunun Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesinden itibaren 4 ay içinde, ilişiklerinin kesildiği üniversiteye başvuracak. Askerlik görevini yapmakta olanlar için süre, terhis tarihinden itibaren 2 ay olarak uygulanacak. Başvurusu kabul edilenler 2026-2027 eğitim-öğretim yılında öğrenimlerine başlayabilecek. Uygulamaya ilişkin usul ve esasların, kanunun yürürlüğe girmesinin ardından YÖK tarafından açıklanması bekleniyor; YÖK Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar, daha önce Meclis'te af konusunda çalışma yürüttüklerini açıklamıştı.

Pakette öğrencilere ek sınav hakkı da var

Teklif yalnızca aftan ibaret değil. Düzenlemeyle son sınıf öğrencilerine, başarısız oldukları veya alamadıkları tüm dersler için iki ek sınav veya ders tekrarı hakkı tanınıyor; tıp fakültesi öğrencileri için bu hak intörnlük dönemi bitene kadar kullanılabilecek. Pakette ayrıca öğretim üyelerine 75 yaşına kadar ikişer yıllık sözleşmelerle çalışma imkânı, üniversitelere yurt dışında yerleşke kurma yetkisi, 48 üniversiteye yeni öğretim elemanı kadrosu ihdası, disiplin soruşturmalarında en az yedişer günlük savunma süreleri ve intihal ile akademik usulsüzlükte meslekten çıkarma yaptırımı gibi başlıklar yer alıyor.

Aftan dönenler nasıl bir süreçle karşılaşacak?

Af başvurusu kabul edilen öğrenciler, ayrıldıkları programa mevcut müfredat üzerinden intibak ettirilecek. Aradan geçen sürede ders planları değiştiği için üniversitelerin intibak komisyonları, öğrencinin daha önce başardığı dersleri yeni müfredatla eşleştirecek; eksik kalan dersler tamamlatılacak. Kapatılan veya dönüştürülen programlardan ilişiği kesilenlerin, YÖK'ün belirleyeceği eşdeğer programlara yerleştirilmesi bekleniyor. Önceki af uygulamalarında olduğu gibi, uzun süre ara verenler için üniversitelerin uyum dersleri ve danışmanlık desteği sunması gündemde. Öğrencilik statüsü yeniden kazanıldığında; askerlik tecili, öğrenci belgesine bağlı haklar ve yurt-burs başvuru imkânları da yeniden aktif hale gelecek.

Kaç kişi başvurabilir?

Türkiye'de üniversiteden ilişiği kesilenlerin oluşturduğu havuzun 1 milyon kişinin üzerinde olduğu tahmin ediliyor; ancak sektör değerlendirmelerine göre fiili başvurunun 300 bini aşması beklenmiyor. 2022'deki son aftan yararlananların sayısının 40 bin civarında kaldığı yönündeki veriler de bu öngörüyü destekliyor. Yine de her af döneminde olduğu gibi; askerlik, sağlık, ekonomik nedenler veya disiplin süreçleri yüzünden eğitimi yarıda kalanlar için düzenleme, diplomaya giden yolun yeniden açılması anlamına geliyor.

Düzenlemenin takvimi açısından kritik nokta, TBMM'nin tatil öncesi mesaisi: Genel Kurul'un yoğun gündeminde teklifin bu hafta ele alınamaması halinde yasalaşma ekim ayına sarkabilir; bu da başvuru ve intibak süreçlerinin 2026-2027 güz dönemine yetişmesini zorlaştırabilir. Eğitim çevreleri bu nedenle teklifin öncelikli görüşülmesini talep ediyor. Aday öğrencilerin şimdiden yapabileceği hazırlık ise sınırlı ama önemli: ilişiğin kesildiği üniversitedeki öğrenci işleri kayıtlarının, not dökümlerinin ve varsa disiplin dosyalarının güncel durumunun öğrenilmesi, başvuru döneminde işlemleri hızlandıracak. Gözler şimdi Genel Kurul takviminde.