Felsefe · 87 söz

Ünlü Felsefe Sözleri

İnternette dolaşan sözlerin çoğu ya yanlış kişiye atfedilir ya da kaynağı belirsizdir. Buradaki her söz, filozofun eserinden ve bölümü gösterilerek aktarılmıştır; en çok yanlış bilinen sözlerin gerçek sahiplerini de sayfanın sonunda bulabilirsiniz.

İlkçağ felsefesi

Thales MÖ 624 – 546 (yaklaşık)

  • “Her şey sudur.”

    Aristoteles’in aktarımı, Metafizik I.3
  • “Her şey tanrılarla doludur.”

    Aristoteles’in aktarımı, Ruh Üzerine I.5

Herakleitos MÖ 535 – 475 (yaklaşık)

  • “Aynı ırmağa iki kez girilmez.”

    Platon’un aktarımı, Kratylos 402a
  • “Savaş her şeyin babasıdır.”

    Parça B53
  • “İnsanın karakteri kaderidir.”

    Parça B119

Sokrates MÖ 470 – 399 (yaklaşık)

  • “Sorgulanmamış bir hayat yaşanmaya değmez.”

    Platon, Sokrates’in Savunması 38a
  • “Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir.”

    Platon, Sokrates’in Savunması 21d’ye dayanan ünlü ifade
  • “Haksızlık yapmak, haksızlığa uğramaktan daha kötüdür.”

    Platon, Gorgias 469c

Platon MÖ 427 – 347 (yaklaşık)

  • “İşin en önemli kısmı başlangıcıdır.”

    Devlet 377a
  • “Felsefe hayretle başlar.”

    Theaitetos 155d
  • “Filozoflar kral ya da krallar filozof olmadıkça devletlerin dertleri bitmez.”

    Devlet 473c-d

Diyojen MÖ 412 – 323 (yaklaşık)

  • “Gölge etme.”

    Plutarkhos, İskender’in Hayatı 14; Diogenes Laertios VI.38
  • “Dünya vatandaşıyım.”

    Diogenes Laertios VI.63
  • “İnsan arıyorum.”

    Diogenes Laertios VI.41

Aristoteles MÖ 384 – 322

  • “Bütün insanlar doğaları gereği bilmek ister.”

    Metafizik I.1
  • “İnsan doğası gereği siyasal bir hayvandır.”

    Politika I.2
  • “Bir kırlangıçla bahar gelmez.”

    Nikomakhos’a Etik I.7

Epikuros MÖ 341 – 270

  • “Ölüm bizim için hiçbir şeydir: Biz varken ölüm yoktur, ölüm varken de biz yokuz.”

    Menoikeus’a Mektup
  • “Yetecek olanı az bulan için hiçbir şey yeterli değildir.”

    Vatikan Sözleri 68
  • “Bilgeliğin mutlu bir hayat için sağladığı şeylerin en büyüğü dostluktur.”

    Temel Öğretiler 27

Seneca MÖ 4 – MS 65 (yaklaşık)

  • “Kısa bir ömrümüz olduğu söylenemez; ama ömrümüzün çoğunu boşa harcarız.”

    Hayatın Kısalığı Üzerine 1
  • “Gerçekte olduğundan çok, hayalimizde acı çekeriz.”

    Lucilius’a Mektuplar 13
  • “Her şey başkasınındır; yalnızca zaman bizimdir.”

    Lucilius’a Mektuplar 1

Epiktetos 50 – 135 (yaklaşık)

  • “İnsanları rahatsız eden şeyler değil, şeyler hakkındaki yargılarıdır.”

    Enkheiridion 5
  • “Bazı şeyler elimizdedir, bazıları değil.”

    Enkheiridion 1
  • “Önce ne olmak istediğini kendine söyle; sonra yapman gerekeni yap.”

    Söylevler III.23

Marcus Aurelius 121 – 180

  • “Evren değişimdir; hayat ise düşüncelerimizin ona verdiği biçimdir.”

    Kendime Düşünceler IV.3
  • “İyi bir insanın nasıl olması gerektiğini tartışarak vakit kaybetme; öyle ol.”

    Kendime Düşünceler X.16
  • “En iyi intikam, sana kötülük edene benzememektir.”

    Kendime Düşünceler VI.6
  • “Yolu tıkayan şey, yolun kendisi olur.”

    Kendime Düşünceler V.20

Doğu düşüncesi

Konfüçyüs MÖ 551 – 479 (yaklaşık)

  • “Kendine yapılmasını istemediğin şeyi başkasına yapma.”

    Konuşmalar 15.24
  • “Bildiğini bildiğini, bilmediğini bilmediğini kabul etmek: işte bilgi budur.”

    Konuşmalar 2.17
  • “Düşünmeden öğrenmek boşunadır; öğrenmeden düşünmek tehlikelidir.”

    Konuşmalar 2.15

Lao Zi MÖ 6. yüzyıl (rivayete göre)

  • “Bin fersahlık yolculuk tek bir adımla başlar.”

    Tao Te Ching 64
  • “Başkalarını bilen bilgedir; kendini bilen aydınlanmıştır.”

    Tao Te Ching 33

İslam felsefesi

Kindî 801 – 873 (yaklaşık)

  • “Hakikati nereden gelirse gelsin, bizden uzak kavimlerden ve farklı milletlerden de gelse takdir etmekten ve edinmekten utanmamalıyız.”

    İlk Felsefe Üzerine

Fârâbî 870 – 950 (yaklaşık)

  • “İnsan, varlığını sürdürmek ve yetkinliğe ulaşmak için pek çok şeye muhtaçtır ve bunları tek başına sağlayamaz; bu yüzden bir topluluğa ihtiyaç duyar.”

    Erdemli Şehir Halkının Görüşleri

İbn Sînâ 980 – 1037

  • “Tıp, insan bedeninin sağlıklı ve hastalıklı hâllerini bilmeyi sağlayan ilimdir; amacı var olan sağlığı korumak, kaybedileni geri kazandırmaktır.”

    Tıp Kanunu, giriş

Gazâlî 1058 – 1111

  • “Şüphe etmeyen düşünmez, düşünmeyen göremez; görmeyen de körlük ve şaşkınlık içinde kalır.”

    Mîzânü’l-Amel

İbn Rüşd 1126 – 1198

  • “Hak hakka zıt düşmez; aksine ona uyar ve ona tanıklık eder.”

    Faslü’l-Makâl

İbn Arabî 1165 – 1240

  • “Kalbim her sûrete açık oldu: Ceylanlara otlak, rahiplere manastır…”

    Tercümânü’l-Eşvâk

Mevlânâ 1207 – 1273

  • “Dinle, bu ney nasıl şikâyet ediyor; ayrılıkları nasıl anlatıyor.”

    Mesnevî I, 1. beyit

İbn Haldun 1332 – 1406

  • “Yenilen, yeneni taklit etmeye her zaman meyillidir.”

    Mukaddime

Rönesans ve Yeni Çağ

Machiavelli 1469 – 1527

  • “İkisinden biri olmak gerekiyorsa, korkulmak sevilmekten çok daha güvenlidir.”

    Hükümdar, 17. bölüm

Hobbes 1588 – 1679

  • “Doğa durumunda insan hayatı yalnız, yoksul, çirkin, hayvanca ve kısadır.”

    Leviathan, 13. bölüm
  • “İnsan insanın kurdudur.”

    Yurttaş Üzerine, ithaf mektubu (Plautus’tan alıntılayarak)

Descartes 1596 – 1650

  • “Düşünüyorum, öyleyse varım.”

    Yöntem Üzerine Konuşma, IV
  • “Sağduyu, dünyada en adil paylaştırılmış şeydir.”

    Yöntem Üzerine Konuşma, I

Pascal 1623 – 1662

  • “Kalbin, aklın bilmediği nedenleri vardır.”

    Düşünceler, 277
  • “İnsan, doğanın en zayıf varlığı olan bir kamıştır; ama düşünen bir kamış.”

    Düşünceler, 347

Spinoza 1632 – 1677

  • “Gülmemek, ağlamamak, nefret etmemek; anlamak.”

    Siyasal İnceleme I.4
  • “Bütün değerli şeyler nadir olduğu kadar zordur.”

    Etika V, son cümle

Locke 1632 – 1704

  • “Hiç kimsenin bilgisi, deneyiminin ötesine geçemez.”

    İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme II.1

Aydınlanma

Voltaire 1694 – 1778

  • “Bahçemizi işlemeliyiz.”

    Candide, son cümle
  • “Daha iyi, iyinin düşmanıdır.”

    Felsefe Sözlüğü ve La Bégueule

Hume 1711 – 1776

  • “Akıl, tutkuların kölesidir ve yalnızca öyle olmalıdır.”

    İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme 2.3.3
  • “Alışkanlık, insan hayatının büyük rehberidir.”

    İnsan Anlığı Üzerine Bir Soruşturma, 5. bölüm

Rousseau 1712 – 1778

  • “İnsan özgür doğar, oysa her yerde zincire vurulmuştur.”

    Toplum Sözleşmesi I.1

Kant 1724 – 1804

  • “Sapere aude! Kendi aklını kullanma cesaretini göster.”

    Aydınlanma Nedir?
  • “İki şey ruhumu her seferinde yeni ve artan bir hayranlıkla doldurur: üstümdeki yıldızlı gökyüzü ve içimdeki ahlak yasası.”

    Pratik Aklın Eleştirisi, Sonuç
  • “Öyle davran ki eyleminin ilkesi aynı zamanda genel bir yasa olabilsin.”

    Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi

19. yüzyıl

Hegel 1770 – 1831

  • “Minerva’nın baykuşu ancak alacakaranlık çökerken kanatlarını açar.”

    Hukuk Felsefesinin İlkeleri, Önsöz
  • “Akla uygun olan gerçektir; gerçek olan akla uygundur.”

    Hukuk Felsefesinin İlkeleri, Önsöz

Schopenhauer 1788 – 1860

  • “İnsan istediğini yapabilir ama istediğini isteyemez.”

    İradenin Özgürlüğü Üzerine
  • “Hayat bir sarkaç gibi acı ile can sıkıntısı arasında gidip gelir.”

    İsteme ve Tasarım Olarak Dünya, §57

John Stuart Mill 1806 – 1873

  • “Tatmin olmuş bir domuz olmaktansa tatminsiz bir insan; tatmin olmuş bir aptal olmaktansa tatminsiz bir Sokrates olmak daha iyidir.”

    Faydacılık, 2. bölüm
  • “Birey, kendi üzerinde, kendi bedeni ve zihni üzerinde egemendir.”

    Özgürlük Üzerine, 1. bölüm

Kierkegaard 1813 – 1855

  • “Hayat ancak geriye bakarak anlaşılır; ama ileriye doğru yaşanmalıdır.”

    Günlükler, 1843
  • “Kaygı, özgürlüğün baş dönmesidir.”

    Kaygı Kavramı

Karl Marx 1818 – 1883

  • “Filozoflar dünyayı yalnızca çeşitli biçimlerde yorumladılar; oysa asıl mesele onu değiştirmektir.”

    Feuerbach Üzerine Tezler, 11
  • “Din, ezilen yaratığın iç çekişi, kalpsiz bir dünyanın kalbidir… halkın afyonudur.”

    Hegel’in Hukuk Felsefesinin Eleştirisine Katkı, Giriş (1844)

Nietzsche 1844 – 1900

  • “Yaşamak için bir nedeni olan, hemen her nasıla katlanabilir.”

    Putların Alacakaranlığı, Özdeyişler 12
  • “Beni öldürmeyen şey güçlendirir.”

    Putların Alacakaranlığı, Özdeyişler 8
  • “Uçuruma uzun süre bakarsan, uçurum da sana bakar.”

    İyinin ve Kötünün Ötesinde, 146
  • “Tanrı öldü.”

    Şen Bilim, 125

20. yüzyıl

Bertrand Russell 1872 – 1970

  • “Sorunun temel nedeni, modern dünyada aptalların kendinden fazlasıyla emin, akıllıların ise şüphe dolu olmasıdır.”

    Aptallığın Zaferi (1933)
  • “İyi yaşam, sevgiyle esinlenen ve bilgiyle yönlendirilen yaşamdır.”

    Neye İnanıyorum (1925)

Wittgenstein 1889 – 1951

  • “Dilimin sınırları, dünyamın sınırları demektir.”

    Tractatus 5.6
  • “Üzerine konuşulamayan konusunda susmak gerekir.”

    Tractatus 7

Heidegger 1889 – 1976

  • “Dil, varlığın evidir.”

    Hümanizm Üzerine Mektup

Sartre 1905 – 1980

  • “Varoluş özden önce gelir.”

    Varoluşçuluk Bir Hümanizmdir
  • “İnsan özgür olmaya mahkûmdur.”

    Varoluşçuluk Bir Hümanizmdir
  • “Cehennem başkalarıdır.”

    Gizli Oturum

Hannah Arendt 1906 – 1975

  • “Kötülüğün sıradanlığı.”

    Kudüs’te Eichmann, alt başlık

Simone de Beauvoir 1908 – 1986

  • “Kadın doğulmaz, kadın olunur.”

    İkinci Cins

Albert Camus 1913 – 1960

  • “Sisifos’u mutlu düşlemek gerekir.”

    Sisifos Söyleni
  • “Kışın ortasında, içimde yenilmez bir yaz olduğunu sonunda öğrendim.”

    Tipasa’ya Dönüş (1952)

Yanlış atfedilen ünlü sözler

Çeviriler kamu1 editörlüğüne aittir; antik metinlerde bölüm numaraları standart kaynak gösterimine göredir.