Ünlü Felsefe Sözleri
İnternette dolaşan sözlerin çoğu ya yanlış kişiye atfedilir ya da kaynağı belirsizdir. Buradaki her söz, filozofun eserinden ve bölümü gösterilerek aktarılmıştır; en çok yanlış bilinen sözlerin gerçek sahiplerini de sayfanın sonunda bulabilirsiniz.
İlkçağ felsefesi
Thales MÖ 624 – 546 (yaklaşık)
Aristoteles’in aktarımı, Metafizik I.3“Her şey sudur.”
Aristoteles’in aktarımı, Ruh Üzerine I.5“Her şey tanrılarla doludur.”
Herakleitos MÖ 535 – 475 (yaklaşık)
Platon’un aktarımı, Kratylos 402a“Aynı ırmağa iki kez girilmez.”
Parça B53“Savaş her şeyin babasıdır.”
Parça B119“İnsanın karakteri kaderidir.”
Sokrates MÖ 470 – 399 (yaklaşık)
Platon, Sokrates’in Savunması 38a“Sorgulanmamış bir hayat yaşanmaya değmez.”
Platon, Sokrates’in Savunması 21d’ye dayanan ünlü ifade“Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir.”
Platon, Gorgias 469c“Haksızlık yapmak, haksızlığa uğramaktan daha kötüdür.”
Platon MÖ 427 – 347 (yaklaşık)
Devlet 377a“İşin en önemli kısmı başlangıcıdır.”
Theaitetos 155d“Felsefe hayretle başlar.”
Devlet 473c-d“Filozoflar kral ya da krallar filozof olmadıkça devletlerin dertleri bitmez.”
Diyojen MÖ 412 – 323 (yaklaşık)
Plutarkhos, İskender’in Hayatı 14; Diogenes Laertios VI.38“Gölge etme.”
Diogenes Laertios VI.63“Dünya vatandaşıyım.”
Diogenes Laertios VI.41“İnsan arıyorum.”
Aristoteles MÖ 384 – 322
Metafizik I.1“Bütün insanlar doğaları gereği bilmek ister.”
Politika I.2“İnsan doğası gereği siyasal bir hayvandır.”
Nikomakhos’a Etik I.7“Bir kırlangıçla bahar gelmez.”
Epikuros MÖ 341 – 270
Menoikeus’a Mektup“Ölüm bizim için hiçbir şeydir: Biz varken ölüm yoktur, ölüm varken de biz yokuz.”
Vatikan Sözleri 68“Yetecek olanı az bulan için hiçbir şey yeterli değildir.”
Temel Öğretiler 27“Bilgeliğin mutlu bir hayat için sağladığı şeylerin en büyüğü dostluktur.”
Seneca MÖ 4 – MS 65 (yaklaşık)
Hayatın Kısalığı Üzerine 1“Kısa bir ömrümüz olduğu söylenemez; ama ömrümüzün çoğunu boşa harcarız.”
Lucilius’a Mektuplar 13“Gerçekte olduğundan çok, hayalimizde acı çekeriz.”
Lucilius’a Mektuplar 1“Her şey başkasınındır; yalnızca zaman bizimdir.”
Epiktetos 50 – 135 (yaklaşık)
Enkheiridion 5“İnsanları rahatsız eden şeyler değil, şeyler hakkındaki yargılarıdır.”
Enkheiridion 1“Bazı şeyler elimizdedir, bazıları değil.”
Söylevler III.23“Önce ne olmak istediğini kendine söyle; sonra yapman gerekeni yap.”
Marcus Aurelius 121 – 180
Kendime Düşünceler IV.3“Evren değişimdir; hayat ise düşüncelerimizin ona verdiği biçimdir.”
Kendime Düşünceler X.16“İyi bir insanın nasıl olması gerektiğini tartışarak vakit kaybetme; öyle ol.”
Kendime Düşünceler VI.6“En iyi intikam, sana kötülük edene benzememektir.”
Kendime Düşünceler V.20“Yolu tıkayan şey, yolun kendisi olur.”
Doğu düşüncesi
Konfüçyüs MÖ 551 – 479 (yaklaşık)
Konuşmalar 15.24“Kendine yapılmasını istemediğin şeyi başkasına yapma.”
Konuşmalar 2.17“Bildiğini bildiğini, bilmediğini bilmediğini kabul etmek: işte bilgi budur.”
Konuşmalar 2.15“Düşünmeden öğrenmek boşunadır; öğrenmeden düşünmek tehlikelidir.”
Lao Zi MÖ 6. yüzyıl (rivayete göre)
Tao Te Ching 64“Bin fersahlık yolculuk tek bir adımla başlar.”
Tao Te Ching 33“Başkalarını bilen bilgedir; kendini bilen aydınlanmıştır.”
İslam felsefesi
Kindî 801 – 873 (yaklaşık)
İlk Felsefe Üzerine“Hakikati nereden gelirse gelsin, bizden uzak kavimlerden ve farklı milletlerden de gelse takdir etmekten ve edinmekten utanmamalıyız.”
Fârâbî 870 – 950 (yaklaşık)
Erdemli Şehir Halkının Görüşleri“İnsan, varlığını sürdürmek ve yetkinliğe ulaşmak için pek çok şeye muhtaçtır ve bunları tek başına sağlayamaz; bu yüzden bir topluluğa ihtiyaç duyar.”
İbn Sînâ 980 – 1037
Tıp Kanunu, giriş“Tıp, insan bedeninin sağlıklı ve hastalıklı hâllerini bilmeyi sağlayan ilimdir; amacı var olan sağlığı korumak, kaybedileni geri kazandırmaktır.”
Gazâlî 1058 – 1111
Mîzânü’l-Amel“Şüphe etmeyen düşünmez, düşünmeyen göremez; görmeyen de körlük ve şaşkınlık içinde kalır.”
İbn Rüşd 1126 – 1198
Faslü’l-Makâl“Hak hakka zıt düşmez; aksine ona uyar ve ona tanıklık eder.”
İbn Arabî 1165 – 1240
Tercümânü’l-Eşvâk“Kalbim her sûrete açık oldu: Ceylanlara otlak, rahiplere manastır…”
Mevlânâ 1207 – 1273
Mesnevî I, 1. beyit“Dinle, bu ney nasıl şikâyet ediyor; ayrılıkları nasıl anlatıyor.”
İbn Haldun 1332 – 1406
Mukaddime“Yenilen, yeneni taklit etmeye her zaman meyillidir.”
Rönesans ve Yeni Çağ
Machiavelli 1469 – 1527
Hükümdar, 17. bölüm“İkisinden biri olmak gerekiyorsa, korkulmak sevilmekten çok daha güvenlidir.”
Hobbes 1588 – 1679
Leviathan, 13. bölüm“Doğa durumunda insan hayatı yalnız, yoksul, çirkin, hayvanca ve kısadır.”
Yurttaş Üzerine, ithaf mektubu (Plautus’tan alıntılayarak)“İnsan insanın kurdudur.”
Descartes 1596 – 1650
Yöntem Üzerine Konuşma, IV“Düşünüyorum, öyleyse varım.”
Yöntem Üzerine Konuşma, I“Sağduyu, dünyada en adil paylaştırılmış şeydir.”
Pascal 1623 – 1662
Düşünceler, 277“Kalbin, aklın bilmediği nedenleri vardır.”
Düşünceler, 347“İnsan, doğanın en zayıf varlığı olan bir kamıştır; ama düşünen bir kamış.”
Spinoza 1632 – 1677
Siyasal İnceleme I.4“Gülmemek, ağlamamak, nefret etmemek; anlamak.”
Etika V, son cümle“Bütün değerli şeyler nadir olduğu kadar zordur.”
Locke 1632 – 1704
İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme II.1“Hiç kimsenin bilgisi, deneyiminin ötesine geçemez.”
Aydınlanma
Voltaire 1694 – 1778
Candide, son cümle“Bahçemizi işlemeliyiz.”
Felsefe Sözlüğü ve La Bégueule“Daha iyi, iyinin düşmanıdır.”
Hume 1711 – 1776
İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme 2.3.3“Akıl, tutkuların kölesidir ve yalnızca öyle olmalıdır.”
İnsan Anlığı Üzerine Bir Soruşturma, 5. bölüm“Alışkanlık, insan hayatının büyük rehberidir.”
Rousseau 1712 – 1778
Toplum Sözleşmesi I.1“İnsan özgür doğar, oysa her yerde zincire vurulmuştur.”
Kant 1724 – 1804
Aydınlanma Nedir?“Sapere aude! Kendi aklını kullanma cesaretini göster.”
Pratik Aklın Eleştirisi, Sonuç“İki şey ruhumu her seferinde yeni ve artan bir hayranlıkla doldurur: üstümdeki yıldızlı gökyüzü ve içimdeki ahlak yasası.”
Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi“Öyle davran ki eyleminin ilkesi aynı zamanda genel bir yasa olabilsin.”
19. yüzyıl
Hegel 1770 – 1831
Hukuk Felsefesinin İlkeleri, Önsöz“Minerva’nın baykuşu ancak alacakaranlık çökerken kanatlarını açar.”
Hukuk Felsefesinin İlkeleri, Önsöz“Akla uygun olan gerçektir; gerçek olan akla uygundur.”
Schopenhauer 1788 – 1860
İradenin Özgürlüğü Üzerine“İnsan istediğini yapabilir ama istediğini isteyemez.”
İsteme ve Tasarım Olarak Dünya, §57“Hayat bir sarkaç gibi acı ile can sıkıntısı arasında gidip gelir.”
John Stuart Mill 1806 – 1873
Faydacılık, 2. bölüm“Tatmin olmuş bir domuz olmaktansa tatminsiz bir insan; tatmin olmuş bir aptal olmaktansa tatminsiz bir Sokrates olmak daha iyidir.”
Özgürlük Üzerine, 1. bölüm“Birey, kendi üzerinde, kendi bedeni ve zihni üzerinde egemendir.”
Kierkegaard 1813 – 1855
Günlükler, 1843“Hayat ancak geriye bakarak anlaşılır; ama ileriye doğru yaşanmalıdır.”
Kaygı Kavramı“Kaygı, özgürlüğün baş dönmesidir.”
Karl Marx 1818 – 1883
Feuerbach Üzerine Tezler, 11“Filozoflar dünyayı yalnızca çeşitli biçimlerde yorumladılar; oysa asıl mesele onu değiştirmektir.”
Hegel’in Hukuk Felsefesinin Eleştirisine Katkı, Giriş (1844)“Din, ezilen yaratığın iç çekişi, kalpsiz bir dünyanın kalbidir… halkın afyonudur.”
Nietzsche 1844 – 1900
Putların Alacakaranlığı, Özdeyişler 12“Yaşamak için bir nedeni olan, hemen her nasıla katlanabilir.”
Putların Alacakaranlığı, Özdeyişler 8“Beni öldürmeyen şey güçlendirir.”
İyinin ve Kötünün Ötesinde, 146“Uçuruma uzun süre bakarsan, uçurum da sana bakar.”
Şen Bilim, 125“Tanrı öldü.”
20. yüzyıl
Bertrand Russell 1872 – 1970
Aptallığın Zaferi (1933)“Sorunun temel nedeni, modern dünyada aptalların kendinden fazlasıyla emin, akıllıların ise şüphe dolu olmasıdır.”
Neye İnanıyorum (1925)“İyi yaşam, sevgiyle esinlenen ve bilgiyle yönlendirilen yaşamdır.”
Wittgenstein 1889 – 1951
Tractatus 5.6“Dilimin sınırları, dünyamın sınırları demektir.”
Tractatus 7“Üzerine konuşulamayan konusunda susmak gerekir.”
Heidegger 1889 – 1976
Hümanizm Üzerine Mektup“Dil, varlığın evidir.”
Sartre 1905 – 1980
Varoluşçuluk Bir Hümanizmdir“Varoluş özden önce gelir.”
Varoluşçuluk Bir Hümanizmdir“İnsan özgür olmaya mahkûmdur.”
Gizli Oturum“Cehennem başkalarıdır.”
Hannah Arendt 1906 – 1975
Kudüs’te Eichmann, alt başlık“Kötülüğün sıradanlığı.”
Simone de Beauvoir 1908 – 1986
İkinci Cins“Kadın doğulmaz, kadın olunur.”
Albert Camus 1913 – 1960
Sisifos Söyleni“Sisifos’u mutlu düşlemek gerekir.”
Tipasa’ya Dönüş (1952)“Kışın ortasında, içimde yenilmez bir yaz olduğunu sonunda öğrendim.”
Yanlış atfedilen ünlü sözler
Çeviriler kamu1 editörlüğüne aittir; antik metinlerde bölüm numaraları standart kaynak gösterimine göredir.