Matrakçı Nasuh’un İstanbul Minyatürü
Matrakçı Nasuh, y. 1537 · Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn
Kanuni döneminde İstanbul’un kuşbakışı “haritası”: Matrakçı Nasuh’un Haliç’in iki yakasını bütün yapılarıyla resmettiği ünlü topografik minyatür.
Eserin hikâyesi
Bu minyatür, Kanuni Sultan Süleyman’ın Irakeyn (Irak) seferinde konaklanan şehirleri ve menzilleri resimleyen “Beyân-ı Menâzil” adlı kitabın ilk sayfalarındandır. Matrakçı Nasuh, İstanbul’u kuşbakışı ve neredeyse bir harita gibi resmetti: bir yanda tarihi yarımada, öte yanda Galata, ortada Haliç.
Minyatürde insan figürü yoktur; bunun yerine şehrin dokusu, surları, sokakları, ağaçları ve önemli yapıları tek tek işlenmiştir. Ayasofya, Topkapı Sarayı ve yarımadanın camileri, Galata surları ve kulesi, 16. yüzyıl İstanbul’unun dönemin gözüyle nasıl göründüğünü anlatan değerli birer belgedir.
Matrakçı’nın geliştirdiği bu “topografik” üslup Osmanlı minyatürüne özgüdür: mimari yapılar bazen önden, bazen yukarıdan gösterilir; amaç gerçekçi bir perspektif değil, bilgiyi eksiksiz aktarmaktır. Bu yüzden eser hem bir sanat yapıtı hem de bir şehir tarihi kaynağıdır.
Nelere bakmalı?
Haliç
Ortadan akan mavi su yolu Haliç’tir; iki yakasındaki yerleşimler ayrı ayrı ve büyük bir dikkatle resmedilmiştir.
Galata
Surlarla çevrili Galata ve kulesi, Ceneviz döneminden kalan kimliğiyle ayrı bir şehir gibi görünür.
İnsansız şehir
Matrakçı’nın minyatürlerinde insan figürü bulunmaz; vurgu tamamen mekân ve mimaridedir.
Yapı sembolleri
Kubbeler, minareler ve saray avluları, tanınabilir ama sembolik biçimlerle gösterilmiştir.
Biliyor muydunuz?
- Matrakçı Nasuh, adını icat ettiği ve sopalarla oynanan “matrak” adlı savaş oyunundan alır.
- Beyân-ı Menâzil, sefer güzergâhındaki şehirleri sırasıyla gösteren yüzü aşkın minyatür içerir.
