Mona Lisa
Leonardo da Vinci, y. 1503–1519 · La Gioconda
Dünyanın en ünlü tablosu: Floransalı Lisa Gherardini’nin gizemli gülümsemesi, Leonardo’nun sfumato tekniği ve 1911’deki efsanevi hırsızlık.
Eserin hikâyesi
Tabloda Floransalı ipek tüccarı Francesco del Giocondo’nun eşi Lisa Gherardini’nin portresi olduğu kabul edilir; İtalyanca adı “La Gioconda” da buradan gelir. Leonardo resme 1503 civarında Floransa’da başladı, ancak yıllarca üzerinde çalışmayı sürdürdü ve tabloyu hiçbir zaman sahibine teslim etmedi; hayatının son yıllarında Fransa’ya giderken de yanında götürdü.
Portreyi devrim niteliğinde yapan, Leonardo’nun “sfumato” dediği tekniktir: keskin çizgiler yerine ışık ve gölge, duman gibi yumuşak geçişlerle birbirine karışır. Özellikle dudak kenarlarında ve göz çevresindeki bu belirsizlik, gülümsemenin bakış açısına ve bakan kişinin ruh haline göre değişiyormuş gibi görünmesini sağlar.
Tablo yüzyıllar boyunca saygın bir başyapıttı ama onu dünya çapında bir efsaneye dönüştüren olay 1911’deki hırsızlıktı: Louvre’da çalışan İtalyan Vincenzo Peruggia tabloyu paltosunun altına saklayıp çıkardı. Mona Lisa iki yıl sonra Floransa’da bulundu; bu sürede gazetelerin manşetlerinde kalan tablonun ünü bir daha hiç sönmedi.
Nelere bakmalı?
Gülümseme
Dudak kenarlarına doğrudan bakınca gülümseme kaybolur, göze ya da arka plana bakınca belirginleşir: sfumatonun yarattığı bir algı oyunu.
Arka plandaki manzara
Sol ve sağdaki manzaraların ufuk çizgileri aynı yükseklikte değildir; bu küçük kayma figüre canlılık kazandırır.
Kaşlar
Modelin belirgin kaşları ve kirpikleri yoktur; bunun dönemin modasından mı, yoksa yüzyıllar içindeki temizliklerden mi kaynaklandığı tartışılır.
Eller
Üst üste duran eller, Rönesans portrelerinde yeni olan rahat ve doğal bir pozun parçasıdır.
Biliyor muydunuz?
- Tablo, Louvre’da kurşun geçirmez camın arkasında, iklim kontrollü özel bir vitrinde sergilenir.
- Mona Lisa’nın boyutu yalnızca 77 × 53 cm’dir; müzeyi ilk kez ziyaret edenlerin çoğu tablonun beklediklerinden küçük olmasına şaşırır.
