Felemenk Atasözleri
Yaşlı Pieter Bruegel, 1559 · Nederlandse Spreekwoorden
Bir köy meydanında yüzü aşkın atasözü ve deyim aynı anda canlanıyor: insanın akılsızlıklarını mizahla anlatan dev bir resimli bulmaca.
Eserin hikâyesi
İlk bakışta kalabalık, karmaşık bir köy sahnesi: insanlar duvara kafa vuruyor, domuzlara gül atıyor, çatıları turtayla kaplıyor, kediye çan takmaya çalışıyor. Ama her figür, Hollanda dilinde bir atasözünü ya da deyimi harfiyen canlandırıyor; tabloda yüzü aşkın deyim tespit edilmiştir.
Bruegel bu deyimlerin çoğunu insanın akılsızlığı, aldatma, israf ve boş uğraşlar üzerine kurdu. Tablonun eski adlarından biri “Mavi Pelerin” ya da “Dünyanın Budalalığı”dır; ortada kocasına mavi bir pelerin giydiren kadın, dönemin dilinde kocasını aldatmak anlamına gelen bir deyimdir.
Eser bir tür görsel oyun gibi tasarlanmıştır: izleyici her köşede yeni bir deyim bulur, dönemin dilini bilenler ise güler. Bugün bile pek çok deyim, örneğin “kediye çan takmak” ya da “duvara kafa vurmak”, farklı dillerde benzer anlamlarla yaşamaktadır.
Nelere bakmalı?
Duvara kafa vurmak
Sol önde zırhlı bir adam başını duvara vuruyor: imkânsız olanı inatla denemek.
Kediye çan takmak
Aynı köşede bir adam kedinin boynuna çan takmaya çalışıyor: herkesin kaçındığı tehlikeli işi üstlenmek.
Turtalı çatı
Soldaki evin çatısı turtalarla kaplı: bolluk ve israfın simgesi.
Mavi pelerin
Merkezdeki kadın, kocasına mavi bir pelerin giydiriyor; tablonun eski adı buradan gelir.
Biliyor muydunuz?
- Tablodaki deyimlerin bir kısmı İncil’den ve antik çağdan gelir; örneğin domuzların önüne gül atmak, değer bilmeyene emek harcamak anlamına gelir.
