3 Mayıs 1808
Francisco Goya, 1814 · El tres de mayo de 1808 en Madrid
Gece, bir fenerin ışığında yüzleri görünmeyen askerler ve kollarını açmış beyaz gömlekli adam: savaşın vahşetini anlatan ilk modern tablolardan.
Eserin hikâyesi
1808’de Napolyon’un orduları İspanya’yı işgal etti. 2 Mayıs’ta Madrid halkı Fransız askerlerine karşı ayaklandı; ertesi gün, 3 Mayıs’ta, ayaklanmaya katılan ya da katıldığından şüphelenilen yüzlerce kişi kurşuna dizildi. Goya bu olayı, işgalin sona ermesinin ardından, 1814’te resmetti.
Sağda, sırtları bize dönük, yüzleri görünmeyen askerler bir makine gibi tüfeklerini doğrultmuş. Solda ise yerde yatan cesetler, gözlerini kapatan, dua eden, korkudan büzülen insanlar ve ortada, yerdeki büyük fenerin ışığında beyaz gömleğiyle kollarını açmış bir adam var. Avuçlarındaki izler onu çarmıha gerilmiş bir şehide benzetir.
Tablo, savaşı kahramanlık ve zafer üzerinden değil, kurbanları üzerinden anlatan ilk büyük eserlerden biri kabul edilir. Manet’nin “İmparator Maximilian’ın İdamı” ve Picasso’nun “Guernica”sı gibi pek çok savaş karşıtı eser, Goya’nın bu tablosuna doğrudan ya da dolaylı göndermeler taşır.
Nelere bakmalı?
Beyaz gömlekli adam
Kollarını iki yana açmış kurban, sahnenin bütün ışığını ve duygusunu taşır; avuçlarındaki izler dinî bir imgeyi çağrıştırır.
Yüzsüz askerler
Askerlerin yüzlerini görmeyiz: onlar bireyler değil, kişisizleşmiş bir şiddet makinesidir.
Fener
Yerdeki büyük fener sahnenin tek ışık kaynağıdır; kurbanları aydınlatırken askerleri gölgede bırakır.
Arka plandaki şehir
Karanlıkta görünen kilise ve yapılar, olayın Madrid’de, sıradan insanların şehrinde yaşandığını hatırlatır.
Biliyor muydunuz?
- Goya aynı olayların bir gün öncesini anlatan “2 Mayıs 1808” tablosunu da yaptı; iki eser Prado’da yan yana sergilenir.
