Kaplumbağa Terbiyecisi
Osman Hamdi Bey, 1906
Türk resminin en ünlü tablosu: çinili bir mekânda, yerdeki kaplumbağalara bir şeyler öğretmeye çalışan yaşlı adamın sabır dolu ve ironik sahnesi.
Eserin hikâyesi
Kırmızı, uzun bir cübbe giymiş yaşlı bir adam, çinilerle bezeli bir mekânda yere eğilmiş, yaprakları kemiren kaplumbağalara bakıyor. Sırtında bir ney, belinde küçük bir nakkare asılı; hayvanlara müzikle bir şeyler öğretmeye çalışıyor gibi. Ne var ki kaplumbağalar onunla hiç ilgilenmeden yemlerini yemeyi sürdürüyor.
Osman Hamdi Bey bu tabloyu 64 yaşında, Müze-i Hümayun’un müdürüyken yaptı. Figürün yüzünün ressamın kendisi olduğu kabul edilir. Arka plandaki çiniler ve pencere, Bursa’daki Yeşil Cami’nin üst katındaki mekândan esinlenmiştir; Osman Hamdi, sahnelerini kurgularken gördüğü ve fotoğrafladığı gerçek mimari öğeleri bir araya getirmeyi severdi.
Tablo yüz yılı aşkın süredir farklı biçimlerde okunuyor: kaplumbağaların yavaşlığı karşısında sabırla bekleyen adam, kimi yorumcular için Osmanlı’daki reform ve modernleşme çabalarının ağır ilerleyişine, kimileri için de ülkesinde müzecilik ve sanat eğitimi kurmaya çalışan ressamın kendi mücadelesine dair ince bir ironidir. Ressamın kendisi tablo hakkında bir açıklama yapmadığından bu yorumların hiçbiri kesin değildir; tablonun gücü biraz da bu açık uçluluktan gelir.
Nelere bakmalı?
Ressamın kendisi
Kırmızı cübbeli adamın yüzü Osman Hamdi Bey’in yaşlılık fotoğraflarıyla benzerlik gösterir; ressam pek çok tablosunda kendisini model olarak kullandı.
Ney ve nakkare
Sırtındaki ney ve belindeki küçük davul, terbiyecinin hayvanları sesle eğitmeye çalıştığını düşündürür; çalgılar sahnenin hem gerçekçi hem de mizahi ayrıntısıdır.
Beş kaplumbağa
Yerde, marul yapraklarının başında beş kaplumbağa var; hiçbiri adama bakmıyor. Bu kayıtsızlık tablonun ironisini taşıyan asıl ayrıntıdır.
Çiniler ve yazı kuşağı
Duvardaki mavi-yeşil çiniler ve üstteki yazı kuşağı, Osman Hamdi’nin Bursa yapılarından derlediği motiflerdir; ressam mimari ayrıntıyı belgeleyici bir titizlikle işlerdi.
Biliyor muydunuz?
- Osman Hamdi Bey tablonun bir yıl sonra daha küçük ikinci bir versiyonunu da yaptı.
- Eser 2004’te Suna ve İnan Kıraç Vakfı tarafından satın alındı ve o güne dek bir Türk ressamın eserine ödenen en yüksek bedelle Pera Müzesi’nin simgesi oldu.
